Arrojadite-(NaFe)

Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup>(CaNa2)Fe<sup>2+</sup><sub>13</sub>Al(PO<sub>4</sub>)<sub>11</sub>(PO<sub>3</sub>OH)(OH)<sub>2</sub>

Ciemnozielony do czarnego fosforan z grupy arrojadytu, występujący w granitowych pegmatytach.

## Charakterystyka Arrojadyt-(NaFe) to złożony fosforan należący do supergrupy arrojadytu. Zazwyczaj tworzy ziarniste, zbite masy lub nieregularne skupienia wrosłe w skałę macierzystą. Rzadko występuje w formie dobrze wykształconych kryształów. Jego barwa jest najczęściej ciemnozielona, oliwkowozielona, zielonoczarna, a czasem niemal czarna. Minerał jest nieprzezroczysty lub jedynie przeświecający na cienkich krawędziach. ## Właściwości fizyczne Arrojadyt-(NaFe) charakteryzuje się twardością wynoszącą około 5 w skali Mohsa, co plasuje go w średnim zakresie twardości minerałów. Ma połysk szklisty, czasem z żywicznym lub tłustym odcieniem na świeżych powierzchniach przełamu. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka i waha się w przedziale 3,5-3,6 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie tworzy odmian barwnych w sensie handlowym. Jego kolorystyka jest jednolita i mieści się w gamie od ciemnej zieleni do czerni. Nazwa Arrojadyt-(NaFe) sama w sobie wskazuje na konkretny skład chemiczny w obrębie grupy, z dominacją sodu (Na) i żelaza (Fe) w określonych pozycjach strukturalnych, co odróżnia go od innych arrojadytów, np. Arrojadytu-(KFe) czy Arrojadytu-(BaFe). ## Historia i nazwa Nazwa grupy minerałów "arrojadyt" została nadana w 1925 roku na cześć brazylijskiego geologa i inżyniera Miguela Arrojado Ribeiro Lisboa (1872-1932). Przyrostek "(NaFe)" precyzuje konkretnego członka grupy zgodnie z zasadami nazewnictwa Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej (IMA), wskazując na dominujące pierwiastki. ## Zastosowania Arrojadyt-(NaFe) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów lub minerałach pegmatytowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Vitreous to resinous
Rysa
Greenish grey
Gęstość
3.5 - 3.6
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Uneven to subconchoidal
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi arrojadytu-(NaFe) są jego ciemnozielona do czarnej barwa, szklisty lub żywiczny połysk oraz występowanie w formie ziarnistych mas w pegmatytach. Twardość około 5 w skali Mohsa jest również pomocną wskazówką. Identyfikacja jest często utrudniona z powodu jego masywnego charakteru i braku kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Arrojadyt-(NaFe) może być mylony z innymi ciemnymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak czarny turmalin (szerl), hornblenda, tryplit czy tryfylit. Szerl jest znacznie twardszy (7-7.5) i często wykazuje prążkowanie na powierzchniach kryształów. Hornblenda ma inną łupliwość. Od innych fosforanów pegmatytowych (tryplit, tryfylit) odróżnienie go "w terenie" jest bardzo trudne i często wymaga analiz laboratoryjnych (XRD, EDS) ze względu na podobieństwo wyglądu i właściwości fizycznych. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są wyjątkowo rzadkie. Minerał ten niemal zawsze występuje w formie zbitych, ziarnistych lub guzkowatych agregatów, mocno wrośniętych w otaczające minerały pegmatytu, takie jak kwarc czy skalenie.

Środowisko występowania

## Geneza Arrojadyt-(NaFe) jest pierwotnym minerałem fosforanowym, krystalizującym w późnych stadiach ewolucji złożonych, bogatych w pierwiastki rzadkie pegmatytów granitowych. Jego powstanie wiąże się z wysoką koncentracją fosforu, sodu i żelaza w resztkowej fazie magmowej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi typowymi minerałami pegmatytowymi. Do jego najczęstszych towarzyszy należą kwarc, skaleń potasowy, albit, muskowit oraz inne fosforany, takie jak tryfylit, litiFilit, graftonit i apatyt. Może również występować w otoczeniu wtórnych minerałów fosforanowych, powstałych w wyniku jego przemian. ## Lokalizacje Grupa arrojadytu jest znana z wielu stanowisk pegmatytowych na świecie. Znaczące wystąpienia odnotowano m.in. w Brazylii (Serra Branca Pegmatite, Paraíba - miejsce pierwszego znalezienia grupy), USA (np. w pegmatytach rejonu Black Hills w Dakocie Południowej), Finlandii (Viitaniemi), Niemczech oraz w innych rejonach o wykształceniu pegmatytowym.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy, które, choć rzadko, wykazują widoczne, nawet jeśli niedoskonałe, zarysy kryształów. Wartość okazu podnosi również jego asocjacja z innymi rzadkimi lub dobrze wykształconymi minerałami pegmatytowymi. W przypadku form masywnych, liczy się intensywność barwy oraz duży udział arrojadytu w skale. Kluczowa jest precyzyjnie określona lokalizacja, potwierdzona analizą chemiczną. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy pochodzące z klasycznych, historycznych lokalizacji, takich jak pegmatyty w Dakocie Południowej (USA), Viitaniemi w Finlandii czy z oryginalnej lokalizacji w Brazylii. Okazy z tych miejsc mają wartość historyczną i referencyjną.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy arrojadytu należy czyścić mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia wewnątrz minerału. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie jest konieczna specjalna ochrona przed światłem czy wilgocią w warunkach domowych, ale należy unikać skrajnych temperatur. ## Przechowywanie Przechowywać w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętym pudełku lub gablocie, aby chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Jako minerał o średniej twardości, powinien być przechowywany oddzielnie od twardszych minerałów (np. kwarcu), aby uniknąć zarysowań.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej