Arrojadite-(KNa)

Wzór chemiczny: KNa<sub>3</sub>(CaNa<sub>2</sub>)Fe<sup>2+</sup><sub>13</sub>Al(PO<sub>4</sub>)<sub>11</sub>(PO<sub>3</sub>OH)(OH)<sub>2</sub>

Arrojadyt-(KNa) to rzadki minerał z grupy arrojadytu, złożony fosforan o skomplikowanym składzie chemicznym, występujący w pegmatytach granitowych.

## Charakterystyka Arrojadyt-(KNa) jest minerałem należącym do grupy arrojadytu, charakteryzującym się bardzo złożonym składem chemicznym. Zazwyczaj tworzy masywne, ziarniste skupienia wrosłe w skałę, rzadko wykształcając widoczne kryształy. Jego wygląd jest najczęściej niepozorny. Okazy są nieprzezroczyste, jedynie na cienkich krawędziach mogą przeświecać. Połysk określa się jako szklisty, czasami z tłustawym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo twardy, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5. Jest przy tym kruchy. Gęstość jest dość wysoka jak na fosforan i wynosi około 3,55 g/cm³. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Arrojadyt-(KNa) występuje w odcieniach ciemnej zieleni, bywa też zielonoczarny lub niemal czarny. Jego rysa na płytce porcelanowej ma kolor blado zielonoszary. Nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa całej grupy minerałów pochodzi od nazwiska brazylijskiego geologa i inżyniera Miguela Arrojado Ribeiro Lisboa (1872-1932). Człon -(KNa) w nazwie jest zgodny z zasadami nazewnictwa Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej (IMA) i wskazuje na dominację potasu (K) i sodu (Na) w określonych pozycjach w strukturze krystalicznej minerału. Gatunek Arrojadyt-(KNa) został formalnie zdefiniowany w 2005 roku, a jego lokalizacją typową jest kopalnia Nickel Plate w hrabstwie Pennington (Dakota Południowa, USA). ## Zastosowania Arrojadyt-(KNa) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez zaawansowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Szklisty do tłustego
Rysa
Jasnozielonkawoszary
Gęstość
3.55
Łupliwość
Dobra na {010}
Przełam
Nierówny do podkonchoidalnego
Przezroczystość
Prześwitujący do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja arrojadytu-(KNa) w warunkach polowych jest bardzo trudna. Główne cechy pomocne w rozpoznaniu to ciemnozielona do czarnej barwa, szklisty lub tłustawy połysk, stosunkowo duża gęstość oraz występowanie w pegmatytach granitowych. Często występuje w formie bezpostaciowych mas w towarzystwie innych fosforanów. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowe odróżnienie arrojadytu-(KNa) od innych członków grupy arrojadytu (np. arrojadytu-(KFe) czy arrojadytu-(BaFe)) jest niemożliwe bez zaawansowanych badań chemicznych (np. EDS) lub rentgenowskich (XRD). Może być również mylony z innymi ciemnymi fosforanami pegmatytowymi, takimi jak tryfylin, graftonit czy niektóre odmiany wiwianitu. Pewna identyfikacja wymaga specjalistycznego sprzętu analitycznego. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Minerał ten tworzy głównie anhedralne (nie wykazujące własnych ścian) ziarna i masywne skupienia, często wrosłe w kwarc lub inne minerały pegmatytowe. Jeśli kryształy się pojawiają, są to zazwyczaj niewielkie, słabo uformowane tabliczki.

Środowisko występowania

## Geneza Arrojadyt-(KNa) jest pierwotnym minerałem fosforanowym, krystalizującym w późnych stadiach ewolucji złożonych pegmatytów granitowych, bogatych w fosfor, lit i inne pierwiastki rzadkie. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi fosforanami typowymi dla środowiska pegmatytowego. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą kwarc, skalenie (albit, mikroklin), miki (muskowit, lepidolit), a także inne fosforany, takie jak tryfylin, graftonit, sarkopsyd i wolfeit. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania jest kopalnia Nickel Plate w Keystone, hrabstwo Pennington, Dakota Południowa, USA. Potwierdzono jego obecność także w kilku innych lokalizacjach na świecie, między innymi w pegmatycie V-P-3 w pobliżu miejscowości Vlastějovice w Czechach oraz w Brazylii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów kolekcjonerskich arrojadytu-(KNa) jest oceniana głównie przez pryzmat jego rzadkości i wartości naukowej. Najbardziej cenione są okazy pochodzące z lokalizacji typowej (kopalnia Nickel Plate). Atrakcyjność wizualną podnosi bogata, wyraźnie wyodrębniona masa minerału na kontrastującym tle (np. na białym kwarcu lub alicie) oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi fosforanami. Jakiekolwiek, nawet słabo wykształcone formy krystaliczne, drastycznie podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądaną i klasyczną lokalizacją dla kolekcjonerów tego minerału jest Dakota Południowa w USA. Okazy z innych potwierdzonych stanowisk, jak Czechy, są również cenne ze względu na ich rzadkość.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogłyby uszkodzić okaz z powodu jego kruchości i wewnętrznych spękań. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury oraz uderzeń i upadków ze względu na jego kruchość. Nie ma specyficznych informacji o wrażliwości na światło, ale zaleca się standardową ochronę przed długotrwałą ekspozycją na silne światło słoneczne. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy arrojadytu-(KNa) najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Etykieta z nazwą i lokalizacją jest kluczowa dla zachowania wartości naukowej okazu.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej