Armstrongite

Wzór chemiczny: CaZr<sup>4+</sup>Si<sub>6</sub>O<sub>15</sub>·2H<sub>2</sub>O

Armstrongit to rzadki krzemian cyrkonu i wapnia, tworzący cienkie, listewkowe kryształy i sferolityczne agregaty o perłowym lub szklistym połysku.

## Charakterystyka Armstrongit jest uwodnionym krzemianem cyrkonu i wapnia, należącym do grupy minerałów rzadkich. Jego nazwa pochodzi od nazwiska astronauty Neila Armstronga. Minerał ten tworzy charakterystyczne, cienkie, listewkowe lub blaszkowate kryształy, które często układają się w promieniste, sferolityczne agregaty. Poszczególne kryształy są zazwyczaj niewielkie, rzadko przekraczając kilka milimetrów długości. ## Właściwości fizyczne Armstrongit charakteryzuje się twardością około 4.5 w skali Mohsa. Ma szklisty, a na powierzchniach łupliwości perłowy połysk. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 2.71 g/cm³. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykane barwy armstrongitu to miodowożółta, żółtawobrązowa, różowawa lub jest bezbarwny. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w masywie Chajyrchan (Khayrkhan) w górach Ałtaju Gobijskiego w Mongolii i opisany w 1973 roku. Jego nazwa została nadana na cześć Neila Armstronga (1930-2012), amerykańskiego astronauty i pierwszego człowieka, który stanął na Księżycu. Nawiązuje ona do faktu, że próbki regolitu księżycowego przywiezione przez misję Apollo 11 zawierały nieznany wcześniej krzemian wapnia i cyrkonu, choć ostatecznie okazał się on innym minerałem (tranquillityitem). ## Zastosowania Armstrongit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz przedmiotem badań naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Szklisty, Perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
2.71
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Armstrongit można rozpoznać po jego charakterystycznych, sferolitycznych lub promienistych agregatach złożonych z cienkich, listewkowych kryształów. Perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości oraz barwa (od miodowożółtej po różowawą) są również pomocnymi cechami. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi krzemianami tworzącymi promieniste agregaty, takimi jak niektóre zeolity (np. natrolit) czy prehnit. Armstrongit odróżnia się od nich wyższą gęstością (ze względu na zawartość cyrkonu) oraz doskonałą łupliwością w jednym kierunku. W odróżnieniu od wielu zeolitów, nie reaguje z kwasem solnym. ## Formy kryształów Kryształy armstrongitu są tabliczkowe lub listewkowe, wydłużone i spłaszczone. Prawie zawsze występują w formie promienistych lub sferolitycznych agregatów, tworząc kuliste lub półkuliste formy o średnicy do kilku centymetrów.

Środowisko występowania

## Geneza Armstrongit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji pegmatytów nefelinowo-syenitowych lub w zmienionych przez procesy metasomatyczne granitach alkalicznych. Tworzy się w pustkach i szczelinach skalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami alkalicznych intruzji. W Mongolii (lokalizacja typowa) znaleziono go w towarzystwie kwarcu, mikroklinu, egirynu, riebeckitu, astrofyllitu, elpidytu i zircophyllitu. W Kanadzie (Mont Saint-Hilaire) asocjuje z egirynem, nefelinem, analcymem, natrolitem, mikroklinem i eudialitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska armstrongitu na świecie to: - Masyw Chajyrchan (Khayrkhan) w ajmaku kobdoskim, w mongolskiej części Ałtaju Gobijskiego - lokalizacja typowa, skąd pochodzą najlepsze okazy. - Mont Saint-Hilaire w Quebecu, w Kanadzie - znane źródło wielu rzadkich minerałów, w tym mikroskopijnych kryształów armstrongitu. - Masyw Muruński na tarczy ałdańskiej na Syberii, w Rosji.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, kulistymi lub półkulistymi agregatami (sferolitami) o intensywnej, miodowożółtej lub różowej barwie. Ważny jest również rozmiar agregatów - te o średnicy przekraczającej centymetr są już uważane za duże. Kontrast z matrycą skalną, na której występują, podnosi atrakcyjność wizualną okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane okazy armstrongitu pochodzą z lokalizacji typowej w Mongolii. Charakteryzują się one największymi i najlepiej uformowanymi sferolitami o atrakcyjnej barwie. Okazy z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie są zazwyczaj znacznie mniejsze i mają głównie znaczenie dla kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach tej lokalizacji (tzw. "systematyków").

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy armstrongitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne agregaty. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest stosunkowo miękki, więc trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały. Należy również unikać gwałtownych zmian temperatury. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy armstrongitu, ze względu na ich delikatność i niewielkie rozmiary, najlepiej przechowywać w zamykanych pudełkach typu "micromount" lub w gablotach, chroniąc je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej