Armalcolite

Wzór chemiczny: (Mg,Fe<sup>2+</sup>)Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>O<sub>5</sub>

Tytanian magnezu i żelaza, minerał odkryty w próbkach księżycowych przywiezionych przez misję Apollo 11, nazwany na cześć astronautów.

## Charakterystyka Armalcolit jest tytanianem magnezu i żelaza, należącym do grupy pseudobrookitu. Tworzy niewielkie, wydłużone lub tabliczkowe kryształy, zazwyczaj o rozmiarach submilimetrowych. Występuje także w formie ziarnistych skupień. Jest minerałem nieprzezroczystym, o szarej do brązowoszarej barwie i metalicznym połysku. Jego najbardziej znaną cechą jest pochodzenie - po raz pierwszy został zidentyfikowany w skałach bazaltowych i brekcjach przywiezionych z Księżyca. ## Właściwości fizyczne Armalcolit charakteryzuje się twardością w zakresie 5-6 w skali Mohsa. Ma stosunkowo wysoką gęstość, wynoszącą około 4 g/cm³. Połysk jest metaliczny, a minerał jest całkowicie nieprzezroczysty. Wykazuje słabą, niewyraźną łupliwość. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest zazwyczaj szary, szaroniebieski do brązowoszarego. W świetle odbitym pod mikroskopem może wykazywać pleochroizm od szarego do czerwonawobrązowego. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Armalcolit został odkryty w 1969 roku w próbkach bazaltu tytanowego zebranych w Morzu Spokoju (Mare Tranquillitatis) na Księżycu podczas misji Apollo 11. Jego nazwa jest akronimem utworzonym od nazwisk trzech astronautów tej misji: Neila **Arm**stronga, Buzza **Al**drina i Michaela **Col**linsa. Minerał został oficjalnie opisany i zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1970 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość na Ziemi i mikroskopijne rozmiary kryształów, armalcolit nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, szczególnie jako jeden z nielicznych minerałów odkrytych poza naszą planetą.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Metaliczny
Rysa
Szara do czerwonobrązowej
Gęstość
4.0
Łupliwość
Słaba/Niewyraźna wg {011}
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja armalcolitu jest niezwykle trudna bez zaawansowanych metod analitycznych. W kolekcjach rozpoznaje się go głównie na podstawie etykiety i potwierdzonej lokalizacji. Pod mikroskopem petrograficznym w świetle odbitym charakteryzuje się szarą barwą, metalicznym połyskiem i wydłużonymi kryształami. Pewne rozpoznanie wymaga analizy chemicznej (np. mikrosondą elektronową) lub dyfrakcji rentgenowskiej. ## Odróżnianie od podobnych Armalcolit jest wizualnie niemal identyczny z ilmenitem, rutylem i pseudobrookitem, z którymi często współwystępuje. Ilmenit jest zazwyczaj bardziej czarny, ale w formie drobnych ziaren odróżnienie jest niemożliwe bez analizy składu chemicznego. Pseudobrookit ma bardzo podobną strukturę i wygląd. W praktyce kolekcjonerskiej polega się na analizie dołączonej do okazu. ## Formy kryształów Kryształy armalcolitu są najczęściej silnie wydłużone, igiełkowe lub listewkowe. Występują również jako nieregularne ziarna wrosłe w skałę. Zazwyczaj są bardzo małe, nie przekraczając 0.1-0.3 mm długości.

Środowisko występowania

## Geneza Armalcolit krystalizuje w wysokich temperaturach i warunkach niskiego ciśnienia. Na Księżycu powstał w bogatych w tytan bazaltach i brekcjach wulkanicznych. Na Ziemi jego powstawanie jest związane z kilkoma specyficznymi środowiskami: ultrazasadowymi skałami magmowymi (kimberlity, lamproity), subwulkanicznymi intruzjami trachitowymi, a także jako produkt metamorfizmu kontaktowego w ksenolitach i pirometamorfizmu w skałach osadowych (np. w strefach pożarów węgla). ## Asocjacje mineralne Na Księżycu armalcolit współwystępuje z ilmenitem, piroksenami, oliwinem, plagioklazem, szkliwem i żelazem rodzimym. Ziemskie asocjacje zależą od lokalizacji; w kimberlitach towarzyszą mu diopsyd, flogopit, ilmenit i enstatyt. W skałach wulkanicznych może występować z pseudobrookitem, rutylem, ilmenitem, hematytem i sanidynem. ## Lokalizacje Poza Księżycem (Morze Spokoju, Ocean Burz), armalcolit został potwierdzony w nielicznych miejscach na Ziemi. Najważniejsze stanowiska to Smoky Butte w stanie Montana, USA (w lamproicie); kopalnie kimberlitów w Republice Południowej Afryki (Jagersfontein, Bultfontein); góra Leucite Hills w Wyoming, USA; oraz wulkaniczny kompleks na wyspie Disko w Grenlandii. Znaleziono go również w Niemczech (Eifel), Meksyku i na Ukrainie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu armalcolitu jest niemal wyłącznie determinowana przez jego autentyczność, potwierdzoną lokalizację i dokumentację analityczną. Ponieważ kryształy są mikroskopijne, ich "uroda" ma drugorzędne znaczenie. Najbardziej pożądane są okazy z dobrze wyodrębnionymi, możliwymi do zaobserwowania pod mikroskopem kryształami, osadzonymi w kontrastującej matrycy skalnej. Kluczowa jest wiarygodność źródła, zwłaszcza dla okazów z rzadkich ziemskich lokalizacji. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione i znane okazy pochodzą z klasycznej lokalizacji Smoky Butte w Montanie, USA. Okazy stamtąd są punktem odniesienia dla ziemskiego armalcolitu. Duże znaczenie naukowe i historyczne mają również te z kimberlitów w RPA. Okazy księżycowe są praktycznie niedostępne na rynku komercyjnym i znajdują się w posiadaniu instytucji badawczych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy armalcolitu, zwłaszcza te w matriksie skalnym, należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Wszelkie czyszczenie na mokro jest odradzane ze względu na potencjalne reakcje z minerałami towarzyszącymi. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą uszkodzić zarówno armalcolit, jak i otaczającą go skałę. Minerał jest stabilny, ale należy chronić go przed ekstremalnymi zmianami temperatury i uszkodzeniami mechanicznymi, takimi jak zarysowania czy uderzenia. ## Przechowywanie Okazy z armalcolitem, jako niezwykle cenne i często mikroskopijne, powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, najlepiej w zamykanych pudełkach typu "micromount" lub w kapsułach. Chronić przed kurzem, wilgocią i bezpośrednim światłem słonecznym, które mogłoby wpłynąć na minerały towarzyszące.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej