Argentotetrahedrite-(Fe)

Wzór chemiczny: Ag<sup>1+</sup><sub>6</sub>(Cu<sup>1+</sup><sub>4</sub>Fe<sup>2+</sup><sub>2</sub>)Sb<sup>3+</sup><sub>4</sub>S<sup>2-</sup><sub>13</sub>

Srebronośny minerał z grupy tetraedrytu, będący członkiem szeregu izomorficznego z tetraedrytem, freibergitem i kenoargentotetraedrytem-(Fe).

## Charakterystyka Argentotetraedryt-(Fe) jest siarkosolą srebra, miedzi, żelaza i antymonu, należącą do grupy tetraedrytu. Tworzy roztwory stałe (szeregi izomorficzne) z innymi minerałami tej grupy, głównie z tetraedrytem, freibergitem i kenoargentotetraedrytem-(Fe). Rzadko występuje w formie dobrze wykształconych kryształów, które najczęściej przybierają kształt tetraedrów. Zazwyczaj znajdowany jest w postaci wrostków i skupień ziarnistych w innych minerałach kruszcowych. Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 3.5-4 w skali Mohsa. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka i wynosi około 5.13 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do podmuszlowego. Jest kruchy. ## Barwy i odmiany Argentotetraedryt-(Fe) ma barwę od stalowoszarej do czarnej. W świeżych odsłonięciach jego połysk jest silnie metaliczny, jednak z czasem może matowieć. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych czy handlowych; identyfikacja opiera się na analizie chemicznej. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji srebra (łac. *argentum*) i żelaza (łac. *ferrum*) oraz do jego związku ze strukturalną grupą tetraedrytu. Został formalnie opisany i zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2019 roku w ramach redefinicji grupy tetraedrytu. Jest to stosunkowo nowo zdefiniowany gatunek mineralny, choć materiał odpowiadający jego składowi był znany wcześniej pod ogólniejszymi nazwami. ## Zastosowania Ze względu na wysoką zawartość srebra, argentotetraedryt-(Fe) może być lokalnie ważną rudą tego metalu, jeśli występuje w odpowiednio dużych koncentracjach. Dla kolekcjonerów ma znaczenie głównie naukowe i systematyczne, jako członek złożonej grupy tetraedrytu. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i poszukiwane przez specjalistów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
5.13
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny do podmuszlowego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Makroskopowe rozpoznanie argentotetraedrytu-(Fe) jest praktycznie niemożliwe bez zaawansowanych metod analitycznych. Wstępną identyfikację opiera się na stalowoszarej do czarnej barwie, metalicznym połysku, braku łupliwości i występowaniu w asocjacji z innymi siarczkami i siarkosolami srebra, ołowiu i miedzi. Charakterystyczny jest tetraedryczny kształt kryształów, jeśli są one wykształcone. Pewne rozpoznanie wymaga analizy chemicznej (np. za pomocą mikrosondy elektronowej - EDS/WDS) w celu określenia stosunku Ag, Cu, Fe i Zn. ## Odróżnianie od podobnych Argentotetraedryt-(Fe) jest nieodróżnialny wizualnie od innych minerałów z grupy tetraedrytu, takich jak tetraedryt, freibergit, argentotennantyt-(Fe) czy kenoargentotetraedryt-(Fe). Wszystkie te minerały mają bardzo podobny wygląd i właściwości fizyczne. Można go również pomylić z tennantytem, enargitem, sfalerytem (zwłaszcza ciemną odmianą marmatytem) czy chalkozynem. Odróżnienie od tych minerałów często wymaga testów chemicznych lub analizy rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Kryształy, choć rzadkie, mają najczęściej postać tetraedrów (czworościanów), często z modyfikacjami innych ścian. Zazwyczaj występuje w formie nieregularnych ziaren, skupień zbitych lub jako wrostki w innych minerałach kruszcowych, takich jak galena, sfaleryt czy chalkopiryt.

Środowisko występowania

## Geneza Argentotetraedryt-(Fe) jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Tworzy się w żyłach kruszcowych o niskiej do średniej temperaturze powstawania, bogatych w srebro, antymon, miedź i żelazo. Jest typowym składnikiem polimetalicznych złóż Ag-Pb-Zn-Cu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami z grupy tetraedrytu, a także z galeną, sfalerytem, chalkopirytem, pirytem, arsenopirytem, akantytem, stefanitem, pirargyrytem, proustytem oraz kwarcem, dolomitem, syderytem i kalcytem. ## Lokalizacje Jako nowo zdefiniowany minerał, jego dokładne rozpowszechnienie jest wciąż badane. Potwierdzone wystąpienia (będące często re-klasyfikacją dawnych "freibergittów" lub "srebronośnych tetraedrytów") obejmują historyczne rejony górnicze. Został zidentyfikowany m.in. w kopalniach w okolicach Freibergu w Saksonii (Niemcy), w złożu Uchucchacua (Peru), w kopalniach rejonu Coeur d'Alene w Idaho (USA) oraz w Pribramie (Czechy).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrokrawędzistymi kryształami o silnym, metalicznym połysku. Szczególnie poszukiwane są kryształy o formie idealnego tetraedru. Wysoko oceniane są również okazy, gdzie argentotetraedryt-(Fe) narasta na kontrastującym mineralogicznie podłożu (np. na białym kwarcu lub różowym dolomicie) lub tworzy atrakcyjne kompozycje z innymi rzadkimi siarkosolami srebra. ## Popularne stanowiska Chociaż dokładne lokalizacje dla kolekcjonerskich okazów tego konkretnego minerału są wciąż weryfikowane po redefinicji grupy, historycznie najlepsze okazy "srebronośnych tetraedrytów" (z których część to argentotetraedryt-(Fe)) pochodziły z klasycznych europejskich złóż, takich jak Freiberg (Niemcy) i Pribram (Czechy). Obecnie materiał do badań pochodzi również ze złóż w Peru (np. Uchucchacua).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu. Można użyć sprężonego powietrza. Z uwagi na potencjalną reaktywność, należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z kwasami i detergentami. ## Czego unikać Należy unikać wszelkich chemikaliów, w szczególności kwasów (np. kwas solny, azotowy), które mogą gwałtownie reagować z minerałem, niszcząc go i uwalniając toksyczne opary. Minerał jest wrażliwy na utlenianie, dlatego należy chronić go przed wilgocią i długotrwałym kontaktem z powietrzem, które mogą powodować jego matowienie i powstawanie wtórnych nalotów. Nie należy go podgrzewać. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych warunkach, najlepiej w zamkniętych, szczelnych pojemnikach lub gablotach z pochłaniaczem wilgoci. Chronić przed bezpośrednim działaniem światła słonecznego i kurzem. Ze względu na kruchość, należy unikać wibracji i uderzeń.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej