Arcanite

Wzór chemiczny: K₂S₆+O₄

Arkanit to rzadki siarczan potasu, występujący zazwyczaj w postaci niewielkich, bezbarwnych lub białych kryształów i nalotów.

## Charakterystyka Arkanit jest naturalnie występującym siarczanem potasu. Tworzy niewielkie, tabliczkowe lub cienkie pryzmatyczne kryształy, często zgrupowane w rozetowe agregaty lub tworzące skorupy i naloty. Zazwyczaj jest bezbarwny lub biały, rzadziej przybiera odcienie żółtawe, szare lub niebieskawe. Ze względu na swoją miękkość i rozpuszczalność w wodzie jest minerałem bardzo nietrwałym w warunkach zewnętrznych. ## Właściwości fizyczne Kryształy arkanitu charakteryzują się twardością 2 w skali Mohsa, co oznacza, że są bardzo miękkie i można je zarysować paznokciem. Mają szklisty połysk i są przezroczyste do przeświecających. Gęstość minerału wynosi około 2.66 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest najczęściej bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu bladożółte, szarawe, a nawet niebieskawe lub zielonkawe zabarwienie. Nie wyróżnia się nazwanych odmian arkanitu. ## Historia i nazwa Nazwa arkanitu pochodzi od łacińskiego słowa *arcanum*, oznaczającego "tajemnicę" lub "sekret", co nawiązuje do jego historycznego zastosowania w alchemii jako *sal duplicatum* lub *arcanum duplicatum*. Minerał został opisany po raz pierwszy w 1845 roku przez austriackiego mineraloga Wilhelma Haidingera na podstawie okazów znalezionych w kopalni soli w Stebniku na Ukrainie oraz w osadach lawy Wezuwiusza. ## Zastosowania Arkanit nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia. Jego syntetyczny odpowiednik, siarczan potasu, jest natomiast masowo produkowany i wykorzystywany jako nawóz sztuczny w rolnictwie. Dla kolekcjonerów arkanit ma znaczenie naukowe i jest poszukiwany jako rzadki minerał ewaporatowy lub produkt działalności wulkanicznej.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Połysk: Szklisty
Rysa: Biała
Gęstość: 2.66
Łupliwość: Niedoskonała/słaba w trzech kierunkach
Przełam: Muszlowy do nierównego
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Arkanit rozpoznaje się po jego występowaniu w specyficznych środowiskach (ewaporaty, fumarole wulkaniczne), niskiej twardości (2 w skali Mohsa) oraz rozpuszczalności w wodzie. Charakterystyczne są też formy występowania - drobne, tabliczkowe kryształy, często w formie nalotów lub skorup. ## Odróżnianie od podobnych Arkanit można pomylić z innymi bezbarwnymi siarczanami lub halogenkami, takimi jak gips, tenardyt czy halit. Od gipsu odróżnia go brak doskonałej łupliwości. Od tenardytu (Na₂SO₄) można go odróżnić jedynie za pomocą analizy chemicznej. W przeciwieństwie do halitu (NaCl), arkanit nie ma słonego smaku. ## Formy kryształów Kryształy arkanitu są zazwyczaj niewielkie, o pokroju cienkich tabliczek, krótkich pryzmatów lub pseudoheksagonalnych form będących wynikiem zbliźniaczeń. Często tworzy skupienia rozetowe, cienkie skorupy, naloty lub wykwity.

Środowisko występowania

## Geneza Arkanit powstaje w dwóch głównych typach środowisk. Pierwszym są ewaporaty morskie lub jeziorne, gdzie krystalizuje jako jeden z ostatnich minerałów z odparowujących, bogatych w potas solanek. Drugim, znacznie częstszym środowiskiem, są ekshalacje wulkaniczne (fumarole), gdzie sublimuje bezpośrednio z gorących gazów wulkanicznych w temperaturze powyżej 200°C. ## Asocjacje mineralne W złożach ewaporatowych arkanit współwystępuje z halitem, sylwinem, kainitem, polihalitem i innymi solami. W środowiskach wulkanicznych towarzyszą mu tenardyt, aftitalit, a także siarka rodzima. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska arkanitu związane z ewaporatami znajdują się w Niemczech (zagłębie potasowe Stassfurt), Austrii (Hallstatt), a także w kopalniach soli w Carlsbad w Nowym Meksyku (USA). Jako produkt działalności wulkanicznej znany jest z Wezuwiusza i Etny we Włoszech, wulkanu Tolbaczik na Kamczatce (Rosja) oraz z osadów guana na wyspach Chincha w Peru.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i przezroczystymi kryształami, zwłaszcza te tworzące estetyczne, rozetowe agregaty. Ważna jest również asocjacja z innymi minerałami, np. kontrastujący kolorystycznie minerał podłoża. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą okazy pochodzące z fumarol wulkanicznych, zwłaszcza z wulkanu Tołbaczyk na Kamczatce, skąd pochodzą jedne z najlepszych na świecie kryształów arkanitu. Historyczne znaczenie mają również okazy z Wezuwiusza. Wśród lokalizacji ewaporatowych, cenione są okazy z kopalń w Carlsbad w Nowym Meksyku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Arkanit jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego absolutnie nie wolno go czyścić na mokro. Do usuwania kurzu należy używać wyłącznie miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wszelkimi płynami. Minerał jest higroskopijny, co oznacza, że chłonie wilgoć z powietrza, co może prowadzić do jego uszkodzenia lub rozpuszczenia. Należy chronić go przed wysoką wilgotnością, nagłymi zmianami temperatury oraz chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy arkanitu muszą być przechowywane w suchych warunkach. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelny pojemnik (np. typu "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Należy trzymać go z dala od źródeł wilgoci, takich jak łazienki czy piwnice.