Antimony

Wzór chemiczny: Sb

Antymon rodzimy jest pierwiastkiem chemicznym i półmetalem, który w naturze tworzy ziarniste, łuskowe lub masywne skupienia o cynowobiałej barwie i metalicznym połysku.

## Charakterystyka Antymon rodzimy, czyli czysta forma pierwiastka Sb, jest półmetalem krystalizującym w układzie trygonalnym. Najczęściej występuje w postaci ziarnistych, blaszkowych, łuskowych lub nerkowatych skupień. Rzadko tworzy widoczne, pseudokubiczne lub tabliczkowe kryształy, zwykle o niewielkich rozmiarach. Charakterystyczna jest jego cynowobiała do srebrzystobiałej barwa, która na powietrzu szybko matowieje i pokrywa się żółtawym lub tęczowym nalotem tlenków. Jest kruchy i ma doskonałą łupliwość. ## Właściwości fizyczne Antymon rodzimy cechuje się twardością 3-3.5 w skali Mohsa, co oznacza, że jest stosunkowo miękki i można go zarysować miedziakiem. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 6.6-6.7 g/cm³. Połysk jest silnie metaliczny na świeżych powierzchniach, lecz szybko staje się matowy. Jest nieprzezroczysty. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Typowa barwa antymonu rodzimego to cynowobiała lub srebrzystobiała. Na zwietrzałych powierzchniach często pojawia się żółtawa lub czerniejąca patyna, a niekiedy także tęczowy nalot. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych czy handlowych, choć bywa mylony z arsenem rodzimym, który często towarzyszy mu w skupieniach (tworząc odmianę allemontyt). ## Historia i nazwa Nazwa antymon pochodzi od łacińskiego słowa *antimonium*, używanego w średniowieczu do określenia siarczku antymonu (antymonitu). Ostateczne pochodzenie słowa jest niejasne, ale może wywodzić się od greckich słów *anti* (przeciw) i *monos* (samotność), co sugerowałoby, że pierwiastek ten nie występuje sam. Antymon jako pierwiastek znany był już w starożytności, a jego czysta forma została opisana naukowo w XVIII wieku. ## Zastosowania Antymon rodzimy jest podrzędnym źródłem antymonu metalicznego, który ma liczne zastosowania przemysłowe. Używa się go głównie w stopach z ołowiem i cyną do produkcji akumulatorów, amunicji, osłon kabli oraz jako składnik stopów czcionkowych i lutowniczych. Związki antymonu są wykorzystywane jako środki zmniejszające palność w tworzywach sztucznych i tekstyliach. Dla kolekcjonerów antymon rodzimy ma znaczenie jako minerał pierwiastków rodzimych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-3.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Szara
Gęstość
6.61-6.72
Łupliwość
Doskonała wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Antymon rodzimy najłatwiej rozpoznać po jego cynowobiałej barwie, silnym metalicznym połysku na świeżym przełamie, dużej gęstości oraz doskonałej łupliwości w jednym kierunku, która powoduje, że rozpada się na płaskie fragmenty. Jest stosunkowo miękki i bardzo kruchy. Na powierzchniach często widoczna jest matowa, żółtawa lub tęczowa patyna. ## Odróżnianie od podobnych Antymon rodzimy bywa mylony z arsenem rodzimym, z którym często współwystępuje. Arsen ma podobną barwę, ale zwykle tworzy bardziej nerkowate lub kuliste agregaty i ma mniej wyraźną łupliwość. Od bizmutu rodzimego odróżnia go srebrzystobiały odcień (bizmut ma odcień różowawy) i brak tęczowego nalotu typowego dla bizmutu. Od galeny odróżnia go niższa twardość i brak sześciennej łupliwości. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i zwykle mają postać grubych tabliczek lub romboedrów, często zdeformowanych i o niewielkich rozmiarach. Najczęściej spotyka się go w formie masywnych, ziarnistych, łuskowych lub promienistych skupień. Występuje także w postaci dendrytów i skupień nerkowatych.

Środowisko występowania

## Geneza Antymon rodzimy tworzy się w warunkach hydrotermalnych, w żyłach kruszcowych o niskiej i średniej temperaturze powstawania. Zazwyczaj krystalizuje w środowiskach bogatych w srebro, antymon i arsen, przy niskiej aktywności siarki. Występuje w paragenezie z minerałami srebra, ołowiu i cynku. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z antymonitem, arsenem rodzimym, allemontytem (mieszaniną antymonu i arsenu), sfalerytem, galeną, pirytem, kwarcem, kalcytem, a także z różnymi siarkosolami srebra (np. dyskrazytem, pirargyrytem). ## Lokalizacje Znaczące historyczne i kolekcjonerskie lokalizacje to kopalnia srebra w Sala (Västmanland, Szwecja), St Andreasberg w górach Harz (Niemcy) oraz Příbram (Czechy). Piękne okazy pochodzą również z kopalni Consols w Broken Hill (Nowa Południowa Walia, Australia). Inne znane stanowiska to Isère we Francji, Arezzo w Toskanii (Włochy) oraz South Ham w Quebec (Kanada).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, co jest dużą rzadkością. Wysoko oceniane są również bogate, masywne skupienia o czystej, srebrzystobiałej barwie i silnym metalicznym połysku, bez śladów utlenienia. Atrakcyjności dodają kontrasty z minerałami towarzyszącymi, takimi jak biały kalcyt czy kwarc. Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji, jak Sala czy St Andreasberg, osiągają wyższe ceny. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z historycznych europejskich stanowisk, takich jak Sala w Szwecji i St Andreasberg w Niemczech, które dostarczyły najlepszych znanych kryształów. Okazy z kopalni Consols w Broken Hill w Australii są również klasykami. Masywne, bogate agregaty pochodzą także z lokalizacji w Kanadzie (Quebec).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy antymonu rodzimego należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu i luźnych zanieczyszczeń. Można użyć sprężonego powietrza. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych, ponieważ łatwo wchodzi w reakcje i matowieje. ## Czego unikać Antymon jest bardzo wrażliwy na wilgoć i utlenianie. Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie wilgotnego powietrza, które powoduje jego matowienie i powstawanie nalotów. Jest bardzo kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i upadkami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych, szczelnych pojemnikach, najlepiej z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym). Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętych gablotach, z dala od źródeł wilgoci i gwałtownych zmian temperatury. Aby zachować metaliczny połysk, należy ograniczyć kontakt z powietrzem do minimum.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej