Anthraxolite

Wzór chemiczny: C

Antraksolit to twarda, czarna, podobna do węgla substancja bitumiczna (mineraloid) o szklistym połysku, występująca w żyłach hydrotermalnych.

## Charakterystyka Antraksolit jest mineraloidem, czyli substancją pochodzenia naturalnego, która nie tworzy kryształów. Z wyglądu przypomina antracyt (najwyższej jakości węgiel kamienny), stąd jego nazwa. Charakteryzuje się intensywnie czarną barwą, szklistym, niemal smolistym połyskiem i muszlowym przełamem, co nadaje mu wygląd podobny do obsydianu. Jest nieprzezroczysty, twardy i kruchy. Występuje w formie bezpostaciowych mas, wypełnień żył i szczelin skalnych lub jako kuliste agregaty. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi od 3 do 4, co czyni go twardszym od większości węgli. Gęstość jest niska, zazwyczaj w przedziale 1.3-1.4 g/cm³. Antraksolit jest kruchy, a jego przełam jest wyraźnie muszlowy, gładki i zakrzywiony. Ma intensywny, szklisty do smolistego połysk. ## Barwy i odmiany Antraksolit jest zawsze czarny. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych. Nazwa bywa niekiedy mylona z szungitem, innym czarnym mineraloidem węglowym, jednak są to odrębne substancje o różnej genezie i strukturze. ## Historia i nazwa Nazwa "antraksolit" została wprowadzona przez Elkhana Chapmana w 1888 roku. Nawiązuje ona do greckiego słowa "anthrax" (ἄνθραξ) oznaczającego węgiel, z uwagi na jego uderzające podobieństwo do antracytu. Chapman opisał go na podstawie znalezisk z okolic Sudbury w Ontario (Kanada). ## Zastosowania Antraksolit nie ma znaczących zastosowań przemysłowych. Jest natomiast cenionym i poszukiwanym materiałem kolekcjonerskim, zwłaszcza okazy z dobrze wykształconymi, kulistymi formami lub te, które zawierają inkluzje innych minerałów, np. kwarcu.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Szklisty do smolistego
Rysa
Czarna
Gęstość
1.3-1.4
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Nieprzezroczysty

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Antraksolit można rozpoznać po jego intensywnie czarnej barwie, bardzo silnym, szklistym lub smolistym połysku oraz charakterystycznym, muszlowym przełamie. Jest stosunkowo lekki. W odróżnieniu od węgla, często występuje w żyłach przecinających skały osadowe lub metamorficzne, a nie w formie pokładów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z antracytem, obsydianem lub szungitem. - **Antracyt** ma zwykle bardziej stonowany, półmetaliczny połysk i rzadziej wykazuje tak idealny przełam muszlowy. Występuje też w innym środowisku geologicznym (pokłady w skałach osadowych). - **Obsydian** (szkło wulkaniczne) jest znacznie twardszy (5-5.5 w skali Mohsa) i gęstszy (ok. 2.4 g/cm³). - **Szungit** jest bardzo podobny, ale często ma bardziej matową lub półmetaliczną powierzchnię. Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych analiz składu i struktury. ## Formy kryształów Jako mineraloid, antraksolit jest bezpostaciowy i nie tworzy kryształów. Występuje w formie mas zbitych, nerkowatych, kulistych (sferycznych) oraz jako wypełnienia żył i pustek skalnych.

Środowisko występowania

## Geneza Antraksolit powstaje w wyniku metamorfizmu termicznego materii organicznej (bituminów) w warunkach hydrotermalnych, w niskich i średnich temperaturach. Tworzy się w szczelinach i żyłach przecinających różne typy skał, najczęściej osadowe (wapienie, łupki) i słabo zmetamorfizowane. Jego powstawanie wiązane jest z migracją ropy naftowej lub gazu ziemnego wzdłuż uskoków, a następnie ich termiczną przemianą. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z kwarcem (który nierzadko przerasta kuliste formy antraksolitu), kalcytem, dolomitem, pirytem, sfalerytem i galeną. W niektórych lokalizacjach towarzyszą mu inne bituminy. ## Lokalizacje Najbardziej znane i klasyczne stanowiska antraksolitu znajdują się w Kanadzie, w rejonie Sudbury (Ontario) oraz w dolinie rzeki Mohawk w stanie Nowy Jork (USA), gdzie występuje w formie słynnych "diamentów z Herkimer" (kryształów kwarcu) z inkluzjami antraksolitu. Wystąpienia odnotowano również w Niemczech, Czechach, na Ukrainie i w Rosji.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy wykazujące dobrze wykształcone, kuliste lub sferyczne formy, zwłaszcza jeśli tworzą one atrakcyjne grupy. Wysoko oceniane są również okazy z wyraźnym, szklistym połyskiem. Wyjątkowo poszukiwane są kryształy kwarcu (zwłaszcza tzw. diamenty z Herkimer) zawierające czarne inkluzje antraksolitu. Kontrast przezroczystego kwarcu z czarnym antraksolitem tworzy bardzo estetyczne kompozycje. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy, zwłaszcza te z inkluzjami w kwarcu, pochodzą z hrabstwa Herkimer w stanie Nowy Jork, USA. Kuliste agregaty o wysokim połysku znane są również z lokalizacji w Ontario w Kanadzie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy antraksolitu najlepiej czyścić na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie silniejszych zabrudzeń można użyć wilgotnej szmatki z wodą destylowaną, a następnie natychmiast dokładnie osuszyć okaz. Unikać zanurzania w wodzie na dłuższy czas. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z rozpuszczalnikami organicznymi, olejami i silnymi chemikaliami, które mogą uszkodzić jego powierzchnię. Antraksolit jest materiałem palnym, dlatego trzeba go trzymać z dala od otwartego ognia i wysokich temperatur. Jest kruchy i wrażliwy na uderzenia oraz zarysowania. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem słonecznym ani wilgocią, ale stabilne warunki pokojowe są zawsze zalecane.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej