Ankerite

Wzór chemiczny: Ca(Fe₂+,Mg)(CO₃)₂

Ankeryt to węglan wapnia, żelaza i magnezu, tworzący szereg z dolomitem i kutnohorytem, charakterystyczny ze względu na skłonność do wietrzenia i przybierania rdzawych barw.

## Charakterystyka Ankeryt jest minerałem z grupy węglanów, blisko spokrewnionym z dolomitem. Tworzy z nim niemal całkowity szereg izomorficzny, w którym żelazo(II) zastępuje magnez. Czysty ankeryt, bez domieszki magnezu, jest rzadki. Zazwyczaj występuje w postaci romboedrycznych lub soczewkowatych kryształów, często o zakrzywionych ścianach, co nadaje im siodłowy kształt. Tworzy także skupienia ziarniste, zbite lub skorupowe. Charakterystyczną cechą wielu okazów jest ich skłonność do wietrzenia, w wyniku czego utleniające się żelazo nadaje powierzchni minerału żółtawą, rdzawą lub brązową barwę. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 3.5-4 w skali Mohsa i znaczną gęstością, wynoszącą około 2.97 g/cm³, która wzrasta wraz z zawartością żelaza. Ma doskonałą łupliwość w trzech kierunkach, zgodną z romboedrem, co jest typowe dla węglanów z tej grupy. Połysk jest szklisty do perłowego na płaszczyznach łupliwości. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny lub muszlowy. ## Barwy i odmiany Ankeryt najczęściej jest biały, szarawy, żółtawy lub brązowawy. Świeże, niezmienione okazy mogą być niemal bezbarwne. Pod wpływem procesów wietrzeniowych jego powierzchnia łatwo pokrywa się tlenkami i wodorotlenkami żelaza, przybierając intensywnie żółte, pomarańczowe i brązowe barwy. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a klasyfikacja opiera się na stosunku zawartości żelaza do magnezu. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1825 roku przez Wilhelma von Haidingera, honoruje austriackiego mineraloga Matthiasa Josepha Ankera (1771-1843). Anker był głównym chirurgiem i mineralogiem w Styrii (Austria), a jego wkład w badanie minerałów regionu został w ten sposób upamiętniony. ## Zastosowania Ankeryt nie ma istotnego znaczenia przemysłowego jako samodzielny minerał. Bywa jednak składnikiem niektórych skał węglanowych i rud żelaza (np. syderytów), gdzie może być podrzędnym źródłem tego metalu. Dla kolekcjonerów interesujące są przede wszystkim dobrze wykształcone kryształy, zwłaszcza te narosłe na innych minerałach, jak kwarc czy minerały kruszcowe.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5-4
Połysk: Szklisty, Perłowy
Rysa: Biała
Gęstość: 2.97
Łupliwość: Doskonała {1011}
Przełam: Nierówny, Muszlowy
Przezroczystość: Prześwitujący do Nieprzezroczystego
Układ krystaliczny: Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną ankerytu jest jego reakcja z kwasami - w zimnym, rozcieńczonym kwasie solnym pieni się i rozpuszcza. Romboedryczne kryształy, często o zakrzywionych, siodłowych ścianach, są bardzo charakterystyczne. Skłonność do wietrzenia i przybierania rdzawych barw na powierzchni jest również ważną wskazówką. Od dolomitu, z którym jest mylony, odróżnia go większa gęstość i często żółtawe lub brązowe zabarwienie. ## Odróżnianie od podobnych - **Dolomit**: Jest bardzo podobny, ale zazwyczaj lżejszy i reaguje znacznie wolniej z zimnym, rozcieńczonym kwasem solnym. Ankeryt często ma cieplejsze, żółtawe lub brązowawe odcienie. - **Syderyt**: Ma podobne formy i również ciemnieje, ale jest znacznie gęstszy (ok. 3.96 g/cm³) i zazwyczaj ma bardziej brązowe odcienie. - **Kalcyt**: Reaguje gwałtownie z zimnym kwasem solnym, jest też nieco bardziej miękki (twardość 3). ## Formy kryształów Ankeryt krystalizuje w formie romboedrów, często z zakrzywionymi, siodłowato wygiętymi ścianami. Kryształy mogą być proste, soczewkowate lub tworzyć bliźniaki. Występuje również w skupieniach ziarnistych, spągowych, zbitych masach oraz jako wypełnienia żył i szczelin.

Środowisko występowania

## Geneza Ankeryt jest minerałem hydrotermalnym niskich i średnich temperatur. Powstaje w żyłach kruszcowych, często w towarzystwie złota, a także w skałach osadowych, gdzie tworzy się w warunkach redukcyjnych, np. w iłowcach i marglach. Może również powstawać w wyniku procesów metasomatycznych, zastępując inne węglany, oraz w przeobrażonych skałach osadowych bogatych w żelazo. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z dolomitem, syderytem, kwarcem, kalcytem, pirytem, chalkopirytem, galeną, sfalerytem oraz złotem. Wiele klasycznych stanowisk złota na świecie charakteryzuje się obecnością ankerytu w żyłach kwarcowo-węglanowych. ## Lokalizacje Znaczące złoża i dobrze wykształcone okazy pochodzą z wielu miejsc na świecie. W Austrii, w Erzbergu (Styria), występuje w słynnych złożach syderytu. Piękne kryształy znajdowano w Rumunii (Cavnic), we Włoszech (Brosso, Traversella), w Szwajcarii (Lengenbach), w Anglii (kopalnie Kornwalii i Cumbrii) oraz w USA (Kolorado, Kalifornia). W Polsce jego obecność stwierdzono m.in. w Górach Świętokrzyskich i na Dolnym Śląsku.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o wyraźnym, siodłowym kształcie. Atrakcyjność podnosi kontrastowe umiejscowienie na matrycy, np. na kwarcu lub błyszczących siarczkach. Czysta, niezmieniona barwa (biała do lekko żółtej) jest pożądana, chociaż okazy z naturalną, rdzawą patyną również mają swoich zwolenników. Ważny jest brak uszkodzeń, zwłaszcza na krawędziach kruchych kryształów. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej poszukiwane okazy pochodzą z historycznych europejskich lokalizacji, takich jak Cavnic w Rumunii, znany z dużych, kremowych kryształów. Okazy z Traversella we Włoszech są cenione za ostre romboedry. W ostatnich latach na rynku pojawiły się także atrakcyjne ankeryty z Chin.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ankerytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Po czyszczeniu na mokro okaz trzeba dokładnie wysuszyć. ## Czego unikać Ankeryt jest wrażliwy na kwasy - nawet słabe, jak ocet, powodują jego gwałtowne pienienie się i rozkład. Należy unikać wszelkich środków chemicznych, ultradźwięków oraz gwałtownych zmian temperatury. Ze względu na skłonność do utleniania, niektóre okazy mogą zmieniać barwę pod wpływem wilgotnego powietrza. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci i zanieczyszczeń chemicznych. Ze względu na stosunkowo niską twardość i doskonałą łupliwość, jest podatny na uszkodzenia mechaniczne. Najlepiej przechowywać go w osobnych pudełkach lub na podstawkach, unikając kontaktu z twardszymi minerałami.