Andesine

Wzór chemiczny: Na₀.₇-₀.₅Ca₀.₃-₀.₅Al₁.₃-₁.₅Si₂.₇-₂.₅O₈

Andezyn to ważny minerał skałotwórczy z grupy plagioklazów, będący pośrednim ogniwem szeregu izomorficznego albitem i anortytem.

## Charakterystyka Andezyn jest krzemianem sodu, wapnia i glinu, należącym do grupy plagioklazów w obrębie skaleni. Stanowi ogniwo pośrednie w szeregu izomorficznym pomiędzy bogatym w sód albitem a bogatym w wapń anortytem, zawierając 30-50% anortytu. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, tabliczkowe lub słupkowe kryształy. Najczęściej występuje w postaci ziarnistych skupień, wrosłych w skałę, gdzie jego identyfikacja gołym okiem jest trudna. Okazy kolekcjonerskie są zazwyczaj fragmentami większych kryształów lub ziarnistych agregatów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 6-6.5 w skali Mohsa, co jest typowe dla skaleni. Jego gęstość waha się od 2.66 do 2.69 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach, przecinających się pod kątem zbliżonym do prostego (około 94°), co jest cechą charakterystyczną plagioklazów. Połysk andezynu jest szklisty, a na płaszczyznach łupliwości może być perłowy. ## Barwy i odmiany Andezyn jest najczęściej biały, szary lub bezbarwny. Może również przyjmować odcienie żółtawe, zielonkawe lub czerwonoróżowe. Niektóre okazy, szczególnie z Oregonu w USA, wykazują awenturyzację - zjawisko optyczne polegające na iskrzeniu się w świetle, spowodowane obecnością drobnych inkluzji miedzi. Czerwone i zielone andezyny o jakości gemmologicznej, często poddawane procesom poprawiania barwy, bywają sprzedawane pod handlową nazwą "skaleń słoneczny z Oregonu", chociaż nie zawsze są to andezyny w ścisłym tego słowa znaczeniu. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1841 roku przez Wolfganga Sartoriusa von Waltershausena, pochodzi od pasma górskiego Andów w Ameryce Południowej. Występuje tam obficie w lawach andezytowych, od których z kolei wzięła się nazwa tej skały wulkanicznej. ## Zastosowania Andezyn jest przede wszystkim minerałem skałotwórczym, kluczowym składnikiem skał magmowych obojętnych, takich jak andezyt, dioryt czy syenit. Przezroczyste, barwne odmiany bywają wykorzystywane jako kamienie ozdobne i jubilerskie, choć ich zastosowanie jest ograniczone. Ma również znaczenie w przemyśle ceramicznym.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6-6.5
Połysk: Szklisty, perłowy
Rysa: Biała
Gęstość: 2.66-2.69
Łupliwość: Doskonała wg {001}, dobra wg {010}
Przełam: Nierówny, muszlowy
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja andezynu w formie ziarnistej w skale jest makroskopowo bardzo trudna i często wymaga analizy laboratoryjnej. W przypadku lepiej wykształconych kryształów kluczową cechą jest obecność dwóch kierunków doskonałej łupliwości, przecinających się pod kątem około 94°. Na powierzchniach łupliwości często widoczne są delikatne, równoległe prążki (bruzdy), będące efektem zbliźniaczenia polisyntetycznego (tzw. zbliźniaczenia albitowe). Jest to jedna z najważniejszych cech odróżniających plagioklazy od skaleni potasowych (np. ortoklazu), które takich prążków nie posiadają. ## Odróżnianie od podobnych Andezyn jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych plagioklazów (jak albit, oligoklaz, labrador) bez specjalistycznych badań optycznych lub chemicznych. Od skaleni potasowych (ortoklaz, mikroklin) odróżnia go wspomniany kąt łupliwości (u ortoklazu wynosi on dokładnie 90°) oraz obecność prążkowania na płaszczyznach łupliwości. ## Formy kryształów Kryształy andezynu są rzadkie, a jeśli występują, mają pokrój tabliczkowy lub krótko-słupkowy. Zazwyczaj tworzy agregaty ziarniste, masywne lub blastry w skałach metamorficznych. Często występuje w formie zbliźniaczeń, głównie według prawa albitowego, co objawia się wspomnianym prążkowaniem.

Środowisko występowania

## Geneza Andezyn jest typowym minerałem skał magmowych, zarówno wylewnych, jak i głębinowych, o charakterze obojętnym. Krystalizuje z magmy w średnim zakresie temperatur. Jest głównym składnikiem skał takich jak andezyt, dioryt i syenit. Występuje również w skałach metamorficznych, które powstały w warunkach facji amfibolitowej i granulitowej, na przykład w gnejsach i granulitach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami skałotwórczymi. W skałach magmowych są to zazwyczaj hornblenda, biotyt, pirokseny (augit, diopsyd), magnetyt i ilmenit. W skałach metamorficznych towarzyszą mu granaty, kordieryt, hornblenda i biotyt. ## Lokalizacje Jako minerał skałotwórczy, andezyn jest szeroko rozpowszechniony na całym świecie. Klasyczne lokalizacje, od których pochodzi jego nazwa, znajdują się w Andach (np. wulkan Marmato w Kolumbii). Występuje w wielu miejscach w Europie, m.in. we Francji (Owernia), Niemczech (Badenia), Włoszech i Czechach. Znaczące wystąpienia znajdują się również w USA (Kalifornia, Oregon, Nowy Jork), Kanadzie i Japonii.

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Okazy kolekcjonerskie andezynu są cenione głównie za dobrze wykształcone, ostre i nieuszkodzone kryształy, co jest rzadkością. Wysoko oceniane są również przezroczyste fragmenty o jakości gemmologicznej, szczególnie te o nietypowej barwie (czerwonej, zielonej) lub wykazujące zjawiska optyczne, takie jak awenturyzacja. Wartość okazu rośnie wraz z jego wielkością, czystością i intensywnością barwy. Połączenie z innymi, kontrastującymi minerałami (np. ciemną hornblendą) również podnosi jego atrakcyjność. ## Popularne stanowiska Chociaż andezyn jest pospolity, okazy o znaczeniu kolekcjonerskim pochodzą z wybranych lokalizacji. Dobrze wykształcone kryształy znajdowano we Francji i Czechach. Odmiany o jakości gemmologicznej, w tym te wykazujące awenturyzację, pochodzą głównie z Oregonu w USA, choć ich dokładna klasyfikacja jako andezynu bywa przedmiotem dyskusji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy andezynu należy czyścić letnią wodą z dodatkiem łagodnego mydła, używając miękkiej szczoteczki. Po umyciu należy je dokładnie spłukać czystą wodą (najlepiej destylowaną) i pozostawić do całkowitego wyschnięcia lub delikatnie osuszyć miękką szmatką. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i zasadami, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Andezyn jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury, które mogą prowadzić do powstawania wewnętrznych pęknięć. Nie należy używać myjek ultradźwiękowych ani parowych, ponieważ mogą one powiększyć istniejące spękania lub uszkodzić płaszczyzny łupliwości. ## Przechowywanie Ze względu na doskonałą łupliwość, andezyn jest podatny na uszkodzenia mechaniczne. Okazy należy przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań i uderzeń przez twardsze minerały. Należy chronić go przed kurzem, który może gromadzić się w szczelinach.