Ammoniojarosite

Wzór chemiczny: N<sup>3-</sup>H<sub>4</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>3</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>6</sub>

Ammoniojarosyt to rzadki minerał z grupy ałunitu, będący amonowym analogiem jarosytu, tworzący najczęściej żółte, ziemiste naloty i skupienia.

## Charakterystyka Ammoniojarosyt to uwodniony siarczan żelaza i amonu, należący do supergrupy ałunitu. Jest amonowym odpowiednikiem znacznie bardziej rozpowszechnionego jarosytu. Najczęściej występuje w postaci ziemistych, proszkowych lub zbitych mas, a także jako naskorupienia i naloty. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i osiągają mikroskopijne rozmiary, przyjmując formę tabliczek lub romboedrów. Jego barwa jest charakterystyczna i waha się od jasnożółtej do żółtobrązowej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 3.5 w skali Mohsa. Połysk w przypadku skupień ziemistych jest matowy lub ziemisty, natomiast na ścianach rzadkich kryształów może być szklisty. Jest kruchy, a jego gęstość wynosi około 3.02 g/cm³, co jest wartością niższą niż dla większości siarczanów metali. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, choć bardzo małe i cienkie kryształy mogą przeświecać. ## Barwy i odmiany Ammoniojarosyt występuje w różnych odcieniach koloru żółtego, od bladożółtego i słomkowego, przez intensywnie żółty, aż po ciemny żółtobrązowy. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - obecności jonów amonowych (łac. *ammonium*) - oraz do jego strukturalnego podobieństwa do jarosytu. Został po raz pierwszy opisany w 1902 roku przez Williama F. Hillebranda i Samuela L. Penfielda. Jako miejsce typowe (pierwszego znalezienia) podawana jest niesprecyzowana lokalizacja w stanie Utah w USA. ## Zastosowania Ammoniojarosyt nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz kolekcjonerskiego, będąc cennym nabytkiem w kolekcjach systematycznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Earthy
Rysa
Pale yellow
Gęstość
3.02
Łupliwość
Distinct on {0001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi ammoniojarosytu są jego intensywnie żółta barwa, ziemisty lub proszkowy pokrój oraz specyficzne środowisko występowania, takie jak hałdy płonących kopalń węgla. Jest stosunkowo miękki i pozostawia jasnożółtą rysę. ## Odróżnianie od podobnych Ammoniojarosyt jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od **jarosytu**. Pewna identyfikacja wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS) w celu potwierdzenia obecności amonu zamiast potasu. Można go pomylić z **siarką rodzimą**, która ma podobną barwę, lecz jest znacznie bardziej miękka (1.5-2.5 w skali Mohsa) i występuje w innych warunkach. Pola uprawne **limonitu** są zwykle bardziej brązowe i mają ciemniejszą, żółtobrązową rysę. ## Formy kryształów Kryształy, jeśli występują, są mikroskopijne i należą do układu trygonalnego. Zwykle mają postać sześciobocznych tabliczek lub małych romboedrów. Zdecydowanie najczęściej spotyka się go w formie ziemistych, pylastych lub zbitych skupień, a także jako skorupy i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Ammoniojarosyt jest minerałem wtórnym, powstającym w środowiskach kwaśnych i bogatych w siarczany, przy jednoczesnej obecności źródła amoniaku. Typowe miejsca jego formowania to strefy utleniania złóż siarczkowych (zwłaszcza pirytu) w łupkach zawierających materię organiczną. Często tworzy się na płonących hałdach węgla kamiennego i w ich otoczeniu, gdzie amoniak powstaje w wyniku termicznego rozkładu materii organicznej. Bywa również spotykany w produktach ekshalacji wulkanicznych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi siarczanami, takimi jak gips, melanteryt, jarosyt i ałunit. Towarzyszą mu również siarka rodzima, piryt, markasyt oraz minerały ilaste. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą obszary związane z górnictwem węgla. Znaczące okazy pochodzą z płonących hałd w rejonie Kladna w Czechach oraz z okolic miasta Wuda w Mongolii Wewnętrznej (Chiny). W USA występuje m.in. w kopalniach węgla w Pensylwanii oraz w łupkach w stanie Utah i Wyoming.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu ammoniojarosytu ocenia się przede wszystkim na podstawie intensywności i czystości jego żółtej barwy oraz bogactwa skupienia na matrycy skalnej. Najbardziej cenione są okazy, gdzie minerał tworzy grube, jednolite naskorupienia. Wyjątkowo poszukiwane, choć ekstremalnie rzadkie, byłyby próbki z widocznymi gołym okiem, dobrze wykształconymi kryształami. Wartość podnosi również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji związanych z płonącym węglem, takich jak Kladno w Czechach oraz Wuda w Chinach. Stanowiska te dostarczyły bogatych, intensywnie zabarwionych próbek, które stanowią standard dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ammoniojarosytu są bardzo wrażliwe i należy obchodzić się z nimi ostrożnie. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać czyszczenia na mokro, ponieważ woda może uszkodzić lub rozpuścić delikatne, ziemiste skupienia. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na chemikalia, zwłaszcza kwasy i zasady. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych, które mogłyby zniszczyć jego kruchą strukturę. Należy chronić go przed wilgocią, długotrwałym kontaktem z wodą oraz gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, w zamkniętych pojemnikach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Pudełka typu "perky box" są idealnym rozwiązaniem dla mniejszych lub kruchych okazów.

Źródła

Czytaj więcej