Amblygonite

Wzór chemiczny: LiAlPO<sub>4</sub>F

Amblygonit to bogaty w lit i glin fosforan, ceniony przez kolekcjonerów za dobrze wykształcone kryształy o szklistym połysku i pastelowych barwach.

## Charakterystyka Amblygonit jest minerałem z grupy fosforanów, chemicznie złożonym z fosforanu litu, sodu, glinu i fluoru. Tworzy zazwyczaj duże, nieforemne masy lub słabo wykształcone, pryzmatyczne kryształy, które mogą osiągać znaczne rozmiary, niekiedy nawet kilku metrów. Rzadziej spotykane są dobrze uformowane, tabliczkowe lub krótkosłupowe kryształy. Jego wygląd jest zazwyczaj masywny, a przezroczyste fragmenty o jakości gemmologicznej należą do rzadkości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 5.5-6 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo kruchym. Połysk jest szklisty, na powierzchniach przełamu przechodzący w tłusty lub perłowy. Jest zazwyczaj przeświecający, rzadziej przezroczysty lub niemal nieprzezroczysty w masywnych skupieniach. Gęstość amblygonitu waha się od 2.98 do 3.11 g/cm³. ## Barwy i odmiany Amblygonit najczęściej występuje w odcieniach bieli, kremowego, bladożółtego, zielonkawego, niebieskawego lub szarego. Rzadziej spotykane są okazy bezbarwne, różowe czy liliowe. Nazwa montebrazyt jest używana dla odmiany bogatej w hydroksyl (OH) zamiast fluoru (F), choć często terminy te są stosowane zamiennie dla całego szeregu izomorficznego amblygonit-montebrazyt. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1817 roku przez Augusta Breithaupta, pochodzi od greckich słów *amblys* (tępy) i *gonia* (kąt), co nawiązuje do jego słabo zaznaczonych kątów łupliwości, zbliżonych do 90°. Odkryty został w Saksonii (Niemcy). ## Zastosowania Ze względu na wysoką zawartość litu, amblygonit jest lokalnie wykorzystywany jako jego ruda. Ma również znaczenie w przemyśle ceramicznym do produkcji szkliw. Przezroczyste, atrakcyjnie zabarwione kryształy są szlifowane i wykorzystywane jako kamienie jubilerskie, jednak ich zastosowanie jest ograniczone z powodu kruchości i doskonałej łupliwości. Przede wszystkim jest to jednak minerał ceniony przez kolekcjonerów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Połysk
Szklisty, perłowy, tłusty
Rysa
Biała
Gęstość
2.98-3.11
Łupliwość
Doskonała w jednym kierunku, dobra w dwóch innych
Przełam
Nierówny do podmuszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Amblygonit najłatwiej rozpoznać po jego masywnej formie, szklistym do tłustego połysku oraz stosunkowo dużej gęstości jak na minerał o jasnej barwie. Charakterystyczna jest jego doskonała łupliwość w jednym kierunku i dobra w kilku innych, co często objawia się obecnością płaskich, błyszczących powierzchni pęknięć. Występowanie w pegmatytach granitowych bogatych w lit jest kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Amblygonit bywa mylony ze skapolitem, ortoklazem, plagioklazami (zwłaszcza albitem) oraz spodumenem. Od skaleni odróżnia go większa gęstość i charakterystyczna łupliwość. Spodumen ma inną łupliwość (pod kątem ~90°) i często wykazuje bardziej włóknistą strukturę. Skapolit ma niższy ciężar właściwy. W warunkach laboratoryjnych test na obecność litu (czerwony płomień) i fosforu pozwala na jednoznaczną identyfikację. ## Formy kryształów Kryształy amblygonitu są rzadkie i zazwyczaj mają pokrój krótko- lub długopryzmatyczny, często o zgrubiałym, zaokrąglonym wyglądzie. Najczęściej tworzy on jednak zbite, ziarniste lub nieforemne masy wrosłe w skałę macierzystą. Kryształy mogą być częściowo lub całkowicie przeobrażone w inne minerały, takie jak kaolinit czy muskowit.

Środowisko występowania

## Geneza Amblygonit jest typowym minerałem pegmatytów granitowych bogatych w lit i fosfor. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej, w warunkach wysokiej koncentracji pierwiastków lotnych i rzadkich. Może również występować w żyłach kwarcowych przecinających granity oraz w aluwiach (osadach rzecznych) jako minerał odporny na wietrzenie. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami litowymi, takimi jak spodumen, lepidolit i elbait (turmalin), a także z kwarcem, albitem, ortoklazem, muskowitem, apatytem, kasyterytem i tantalitą. Obecność tych minerałów towarzyszących jest silną wskazówką przy poszukiwaniu amblygonitu. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska amblygonitu znajdują się w Brazylii (stany Minas Gerais i Goiás), skąd pochodzą duże kryształy o jakości jubilerskiej. Inne znaczące lokalizacje to Stany Zjednoczone (Kalifornia, Dakota Południowa, Maine), Niemcy (Saksonia), Szwecja (Varuträsk), Namibia, Rwanda, Hiszpania i Francja.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostre i nieuszkodzone kryształy amblygonitu. Wysoko oceniane są okazy przezroczyste, o intensywnej, atrakcyjnej barwie (np. żółtej, zielonej, niebieskiej), co jest rzadkością. Duże, częściowo przezroczyste masy o żywym kolorze również są poszukiwane. Kombinacje z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak turmaliny czy lepidolit, znacznie podnoszą wartość i estetykę okazu. ## Ceny rynkowe Ceny amblygonitu są zróżnicowane. Małe, masywne fragmenty lub słabo wykształcone kryształy są stosunkowo niedrogie. Ceny rosną wraz z jakością kryształów – ich wielkością, stopniem przezroczystości i intensywnością barwy. Dobrze uformowane, przezroczyste kryształy o masie kilkudziesięciu gramów mogą osiągać ceny od kilkudziesięciu do kilkuset dolarów. Wyjątkowe okazy muzealnej jakości, zwłaszcza z klasycznych lokalizacji, mogą być znacznie droższe. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy szczególnie cenią okazy z Brazylii, zwłaszcza z rejonu Linópolis i Governador Valadares w Minas Gerais, które słyną z dużych, żółtych i zielonkawych kryształów. Klasyczne okazy pochodzą również z kopalni Keystone w Dakocie Południowej (USA) oraz z Saksonii w Niemczech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy amblygonitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie natychmiast i dokładnie osuszyć miękką szmatką. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i parowych, które mogą spowodować pęknięcia wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Amblygonit jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury oraz na działanie kwasów. Należy chronić go przed uderzeniami i upadkami, ponieważ jest kruchy i ma doskonałą łupliwość, co oznacza, że łatwo pęka w określonych kierunkach. Długotrwała ekspozycja na silne światło słoneczne nie jest zalecana. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów amblygonitu w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń mechanicznych. Nie należy przechowywać go razem z twardszymi minerałami. W przypadku eksponowania należy zapewnić mu stabilne miejsce, z dala od krawędzi półki i miejsc o dużym natężeniu ruchu.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej