Amber

Wzór chemiczny: C₁₀H₁₆O

Bursztyn to kopalna żywica drzew iglastych, ceniona za ciepłą barwę i często spotykane w niej inkluzje organiczne sprzed milionów lat.

## Charakterystyka Bursztyn, znany też jako sukcynit (w odniesieniu do bursztynu bałtyckiego), nie jest minerałem w ścisłym tego słowa znaczeniu, a mineraloidem pochodzenia organicznego. Jest to kopalna żywica drzew, głównie iglastych, która przez miliony lat ulegała procesom fosylizacji. Typowe okazy mają postać nieregularnych bryłek, często o obłej, zwietrzałej powierzchni zewnętrznej. Po oszlifowaniu ujawnia charakterystyczny, żywiczny połysk. Jest lekki, ciepły w dotyku i wykazuje właściwości dielektryczne - potarty, przyciąga drobne skrawki papieru. ## Właściwości fizyczne Bursztyn jest materiałem amorficznym, co oznacza, że nie tworzy kryształów. Jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2-2.5, co czyni go materiałem bardzo miękkim i podatnym na zarysowania. Ma niewielką gęstość, niewiele większą od gęstości wody, dzięki czemu duże okazy wydają się zaskakująco lekkie. Unosi się na powierzchni w stężonym roztworze soli. ## Barwy i odmiany Paleta barw bursztynu jest bardzo szeroka - od niemal białej, przez wszystkie odcienie żółci i pomarańczu, po czerwień, brąz, a nawet barwę zielonkawą, niebieskawą czy czarną. Najbardziej znany jest bursztyn bałtycki, występujący w rejonie Morza Bałtyckiego. Inne znane odmiany to bursztyn dominikański, często przezroczysty i z licznymi inkluzjami, oraz starszy od niego bursztyn birmański (burmit). ## Historia i nazwa Polska nazwa "bursztyn" pochodzi od niemieckiego słowa "Bernstein" (kamień, który się pali). Jego łacińska nazwa "succinum" wywodzi się od "sucus" - sok. Był ceniony od czasów prehistorycznych, o czym świadczą liczne znaleziska archeologiczne. W starożytności był ważnym towarem na szlakach handlowych, z których najsłynniejszy, Szlak Bursztynowy, łączył wybrzeża Bałtyku z Cesarstwem Rzymskim. ## Zastosowania Głównym zastosowaniem bursztynu jest jubilerstwo i produkcja ozdób. Wykonuje się z niego naszyjniki, bransolety, pierścionki i rzeźbione figurki. Okazy z dobrze zachowanymi inkluzjami owadów lub fragmentów roślin mają ogromną wartość naukową dla paleontologów i entomologów, stanowiąc "okno" na prehistoryczne ekosystemy.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-2.5
Połysk
Resinous
Rysa
White
Gęstość
1.05-1.10
Łupliwość
None
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to opaque

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Podstawową cechą diagnostyczną jest jego niska gęstość - jest lekki i unosi się w nasyconym roztworze soli kuchennej (ok. 8-10 łyżeczek soli na szklankę wody). Jest ciepły w dotyku, w przeciwieństwie do szkła, które jest zimne. Potarty o wełnianą tkaninę elektryzuje się i przyciąga drobne kawałki papieru. Ma charakterystyczny żywiczny połysk. ## Odróżnianie od podobnych Bursztyn można pomylić z wieloma imitacjami, takimi jak kopale (młodsze żywice kopalne), szkło, tworzywa sztuczne (bakelit, celuloid, żywice poliestrowe) czy prasowany bursztyn (ambroid). Kopale są zwykle bardziej lepkie i miękną pod wpływem kropli eteru lub acetonu. Tworzywa sztuczne często toną w słonej wodzie i mają nienaturalny, chemiczny zapach przy próbie termicznej (test gorącą igłą - uwaga, metoda niszcząca!). Szkło jest znacznie twardsze, cięższe i zimne w dotyku. W świetle UV wiele bursztynów, zwłaszcza bałtycki, wykazuje charakterystyczną, niebieskawą lub żółtozieloną fluorescencję. ## Formy kryształów Jako substancja amorficzna, bursztyn nie tworzy kryształów. Występuje w formie nieregularnych bryłek, sopli, nacieków i kropel, często zachowując pierwotny kształt, w jakim żywica wypływała z drzewa.

Środowisko występowania

## Geneza Bursztyn jest produktem fosylizacji żywicy drzew, która w okresie od kilkudziesięciu do kilkuset milionów lat temu (w zależności od złoża) spływała z pni i gałęzi. Najsłynniejszy bursztyn bałtycki pochodzi z żywicy drzew iglastych z rodziny sosnowatych, rosnących w eocenie na terenie tzw. "bursztynowego lasu". Spływająca żywica trafiała do środowiska wodnego, gdzie w warunkach beztlenowych, przykryta osadami, ulegała powolnym procesom polimeryzacji i twardnienia. ## Asocjacje mineralne Bursztyn występuje w skałach osadowych, najczęściej w luźnych piaskach, iłach i mułowcach, określanych jako "ziemia niebieska" (w przypadku złóż bałtyckich). Często towarzyszy mu węgiel brunatny (lignit), glaukonit oraz zwęglone fragmenty drewna. ## Lokalizacje Największe i najważniejsze złoża bursztynu bałtyckiego znajdują się w obwodzie kaliningradzkim (Rosja). Występuje on również wzdłuż wybrzeży Polski (rejon Gdańska, Mierzeja Wiślana), Litwy, Łotwy i na Ukrainie (złoża rówieńskie). Inne znane na świecie lokalizacje to Dominikana i Meksyk (bursztyn z oligocenu/miocenu, słynący z inkluzji), Mjanma (najstarszy bursztyn kredowy, tzw. burmit) oraz w mniejszych ilościach Rumunia, Sycylia czy Kanada.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najważniejszym czynnikiem wpływającym na wartość kolekcjonerską bursztynu jest obecność, rodzaj i jakość zachowania inkluzji. Okazy z idealnie zachowanymi owadami (zwłaszcza rzadkimi, jak modliszki, lub kompletnymi), pająkami, jaszczurkami czy piórami dinozaurów (w burmicie) osiągają najwyższe ceny. Liczy się również przezroczystość i barwa - cenione są okazy idealnie klarowne (klar), jak i rzadkie odmiany barwne, np. biały "królewski" lub bursztyn z niebieską lub zieloną poświatą (głównie dominikański). Duże, nienaruszone bryłki o ciekawym kształcie są również poszukiwane. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów inkluzji najbardziej pożądane są bursztyny z Dominikany i Mjanmy (Birmy) ze względu na wiek i różnorodność zachowanej fauny. Bursztyn bałtycki jest klasykiem, cenionym za piękne barwy i tradycję, a inkluzje w nim, choć statystycznie rzadsze niż w bursztynie dominikańskim, są równie wartościowe. Ukraiński bursztyn z okolic Równego często charakteryzuje się dużą przezroczystością i ładnymi odcieniami.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Bursztyn należy czyścić bardzo delikatnie. Najlepiej używać miękkiej, wilgotnej ściereczki (np. z mikrofibry lub flaneli). W przypadku większych zabrudzeń można użyć letniej wody z niewielkim dodatkiem łagodnego mydła. Po umyciu należy go natychmiast dokładnie osuszyć miękką tkaniną. ## Czego unikać Bursztyn jest bardzo wrażliwy na chemikalia, wysoką temperaturę i uszkodzenia mechaniczne. Należy unikać kontaktu z perfumami, lakierami do włosów, detergentami i rozpuszczalnikami (alkohol, aceton), które mogą go trwale zmatowić. Jest łatwopalny i mięknie pod wpływem ciepła. Długotrwała ekspozycja na słońce może powodować jego ciemnienie i pękanie. Należy chronić go przed zarysowaniem przez twardsze przedmioty i unikać czyszczenia w myjkach ultradźwiękowych. ## Przechowywanie Biżuterię i okazy z bursztynu najlepiej przechowywać osobno, owinięte w miękką tkaninę lub w specjalnych woreczkach jubilerskich. Zapobiega to zarysowaniom i kontaktowi z innymi, twardszymi kamieniami czy metalami. Należy trzymać go z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła słonecznego.

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej