Amarantite

Wzór chemiczny: Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>O(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·7H<sub>2</sub>O

Amarantyt to rzadki, uwodniony siarczan żelaza, wyróżniający się charakterystyczną, intensywną amarantowo-czerwoną barwą i igiełkowymi kryształami.

## Charakterystyka Amarantyt jest wtórnym siarczanem żelaza, który tworzy się w wyniku utleniania minerałów siarczkowych, głównie pirytu, w warunkach suchych i kwaśnych. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, amarantowa do ceglastoczerwonej barwa, od której pochodzi nazwa. Zazwyczaj występuje w postaci delikatnych, igiełkowych lub włoskowych kryształów tworzących kruche skupienia, naloty i skorupy na skałach macierzystych. Kryształy są często tak drobne, że tworzą filcowate lub promieniste agregaty. ## Właściwości fizyczne Kryształy amarantytu są bardzo kruche i delikatne. Minerał ten charakteryzuje się szklistym połyskiem i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5, co czyni go minerałem miękkim. Gęstość waha się od 2.15 do 2.29 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominującą i definiującą barwą amarantytu jest odcień od amarantowego przez pomarańczowoczerwony do ceglastoczerwonego. Niektóre okazy mogą wykazywać delikatny pleochroizm, czyli zmianę odcienia w zależności od kierunku obserwacji. Nie wyróżnia się jego odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1888 roku przez Gideona E. Moore'a i George'a A. Koeniga, pochodzi od greckiego słowa "amarantos" (ἀμάραντος), oznaczającego "nie więdnący" lub "wieczny kwiat", co jest nawiązaniem do jego trwałej, intensywnej barwy. Został odkryty w kopalni Caracoles w regionie Antofagasta w Chile. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, kruchość i niestabilność w wilgotnym środowisku, amarantyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Vitreous
Rysa
Pale yellow
Gęstość
2.15-2.29
Łupliwość
Perfect on {010}, good on {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną amarantytu jest jego unikalna amarantowo-czerwona barwa, połączona z formą występowania w postaci delikatnych, igiełkowych kryształów. Jego rozpuszczalność w wodzie jest również ważną, choć destrukcyjną, cechą testową. Występowanie w suchych, pustynnych środowiskach na złożach siarczków żelaza jest silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Amarantyt bywa mylony z innymi wtórnymi siarczanami żelaza, takimi jak hohmannit czy butleryt, które często z nim współwystępują. Hohmannit ma jednak barwę bardziej pomarańczowo-brązową i powstaje często kosztem amarantytu w wilgotnym środowisku. Butleryt ma odcień bardziej pomarańczowo-żółty. Dokładne rozróżnienie tych minerałów często wymaga analiz chemicznych lub krystalograficznych. ## Formy kryształów Kryształy amarantytu są wydłużone, igiełkowe lub włoskowe. Zwykle tworzą promieniste, gwiaździste lub bezładnie splątane agregaty. Rzadziej spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym lub słupkowym.

Środowisko występowania

## Geneza Amarantyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (żelaznych czapach zwietrzelinowych, tzw. "gossan") złóż siarczków żelaza, zwłaszcza pirytu i markasytu. Jego formowanie wymaga specyficznych warunków: silnie kwaśnego środowiska i bardzo niskiej wilgotności (klimat pustynny lub suchy). Powstaje w wyniku powolnego odparowywania roztworów bogatych w siarczan żelaza. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami żelaza, takimi jak hohmannit, butleryt, copiapit, szomolnokit, fibroferryt, a także z pirytem, chalkopirytem i hematytem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska amarantytu znajdują się na pustyni Atakama w Chile, szczególnie w rejonie kopalni Caracoles (miejsce typowe), Chuquicamata i Sierra Gorda. Znany jest również z kopalni Iron Monarch w Australii Południowej, z kopalni w Calamita na wyspie Elba (Włochy), z kopalni Rammelsberg w górach Harz (Niemcy) oraz z kilku lokalizacji w suchych rejonach USA (Utah, Kalifornia, Arizona).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dużymi, dobrze wykształconymi, igiełkowymi kryształami tworzącymi bogate, promieniste agregaty o intensywnej, amarantowej barwie. Ważny jest wysoki kontrast między czerwonymi kryształami a jasną skałą macierzystą. Okazy z widocznymi, pojedynczymi kryształami są rzadsze i bardziej pożądane niż filcowate naloty. Stabilność okazu (brak przemian w hohmannit) również podnosi jego wartość. ## Popularne stanowiska Klasyczne, najbardziej poszukiwane okazy pochodzą z pustyni Atakama w Chile (Caracoles, Chuquicamata). Wysokiej jakości amarantyty znajdowano również w Iron Monarch w Australii. Okazy z tych lokalizacji są uważane za wzorcowe dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Amarantyt jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego absolutnie nie wolno go czyścić na mokro. Do usuwania kurzu można użyć bardzo ostrożnie miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z dużej odległości i o niewielkiej sile. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, parą wodną i wszelkimi płynami, które mogą go rozpuścić. Minerał jest niestabilny w wilgotnym powietrzu - pod wpływem wilgoci może ulec przemianie w hohmannit, tracąc swoją strukturę i barwę. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, która może spowodować odwodnienie. Jest bardzo kruchy, więc należy unikać wstrząsów i uderzeń. ## Przechowywanie Okazy amarantytu wymagają przechowywania w suchych warunkach. Najlepiej trzymać je w szczelnych, zamykanych pojemnikach (tzw. "membrane box" lub pudełkach z pochłaniaczem wilgoci, np. żelem krzemionkowym). Ekspozycja powinna odbywać się z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł wilgoci.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej