Alunogen

Wzór chemiczny: Al₂(S₆+O₄)₃(H₂O)₁₂·₅H₂O

Alunogen to uwodniony siarczan glinu, tworzący charakterystyczne, włókniste i skorupiaste naloty w rejonach aktywności wulkanicznej i na hałdach kopalnianych.

## Charakterystyka Alunogen jest uwodnionym siarczanem glinu, występującym najczęściej w postaci włóknistych lub pierzastych wykwitów, skorup i nalotów. Rzadko tworzy niewielkie, tabliczkowe lub igiełkowe kryształy. Zazwyczaj występuje w formie skupień masowych, ziarnistych lub włosowatych agregatów. Jest minerałem kruchym i lekkim. ## Właściwości fizyczne Alunogen charakteryzuje się niewielką twardością, wynoszącą 1.5-2 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma szklisty, jedwabisty lub perłowy połysk. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Jego gęstość jest niska, waha się od 1.77 do 1.8 g/cm³. ## Barwy i odmiany Najczęściej jest bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu odcienie żółtawe, szarawe lub czerwonobrązowe. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa alunogenu pochodzi od łacińskich słów *alumen* (ałun) i *genus* (pochodzenie, ród), co nawiązuje do jego składu chemicznego i związku z ałunami. Minerał został opisany po raz pierwszy przez francuskiego mineraloga François Sulpice Beudanta w 1832 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją kruchość i rozpuszczalność w wodzie, alunogen nie ma praktycznego zastosowania przemysłowego. Stanowi natomiast obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach wtórnych i produktach ekshalacji wulkanicznych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1.5-2
Połysk: Szklisty
Rysa: Biała
Gęstość: 1.77-1.8
Łupliwość: Doskonała wg {010}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Alunogen można rozpoznać po jego charakterystycznej, włóknistej lub włosowatej formie, niskiej twardości (daje się zarysować paznokciem) oraz jedwabistym połysku. Kluczową cechą jest jego rozpuszczalność w wodzie i słonawy, cierpki smak (choć testowanie smaku nie jest zalecane). Występuje w specyficznych środowiskach, takich jak strefy utleniania złóż siarczkowych i obszary wulkaniczne. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi siarczanami, takimi jak halotrichit, epsomit czy melanteryt. Halotrichit tworzy podobne, igiełkowe skupienia, ale krystalizuje w układzie jednoskośnym. Epsomit również tworzy naloty i wykwity, ale ma inny skład chemiczny (siarczan magnezu). Dokładne odróżnienie tych minerałów często wymaga analizy chemicznej (XRD). ## Formy kryształów Kryształy, jeśli występują, są bardzo małe, tabliczkowe lub igiełkowe. Najczęściej spotyka się go w postaci skupień włóknistych, włosowatych, pierzastych, a także jako masywne, ziarniste lub skorupiaste agregaty i naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Alunogen jest minerałem wtórnym. Powstaje w wyniku wietrzenia (utleniania) minerałów siarczkowych, zwłaszcza pirytu i markasytu, w skałach bogatych w glin, takich jak łupki ilaste czy węgiel. Jest także typowym produktem sublimacji w ekshalacjach wulkanicznych (fumarolach), gdzie krystalizuje z gorących gazów wulkanicznych. Może również tworzyć się jako produkt pożarów hałd kopalnianych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi siarczanami, takimi jak melanteryt, halotrichit, epsomit, gips, a także z pirytem, markasytem i siarką rodzimą. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska alunogenu na świecie to m.in. okolice Wezuwiusza i Etny we Włoszech; wyspa Vulcano (Wyspy Liparyjskie); Almería w Hiszpanii; kopalnia Alum w Tennessee (USA); gorące źródła w Parku Narodowym Yellowstone (USA); a także liczne miejsca w Niemczech (Saksonia), Czechach i na Węgrzech. W Polsce występuje w kopalniach węgla kamiennego na Górnym Śląsku oraz w kopalni siarki w Machowie.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, puszystymi i "świeżymi" skupieniami włóknistymi o czystej, białej barwie. Atrakcyjność podnosi kontrastujące podłoże skalne oraz asocjacja z innymi, barwnymi minerałami wtórnymi. Ze względu na kruchość minerału, okazy nieuszkodzone podczas transportu są znacznie wyżej oceniane. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy pochodzą z Włoch (Wezuwiusz, Vulcano) i Hiszpanii (Almería). Wśród kolekcjonerów cenione są również bogate, włókniste agregaty ze Stanów Zjednoczonych, zwłaszcza z kopalni w hrabstwie Sevier w stanie Utah.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Alunogen jest bardzo delikatny i rozpuszczalny w wodzie, dlatego nie należy go czyścić na mokro. Do usuwania kurzu można użyć bardzo miękkiego pędzelka lub ostrożnie zdmuchnąć pył sprężonym powietrzem z dużej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i innymi płynami, które mogą go rozpuścić. Minerał jest wrażliwy na wilgoć w powietrzu, która może powodować jego powolną degradację. Należy chronić go przed urazami mechanicznymi i wysoką temperaturą. ## Przechowywanie Okazy alunogenu najlepiej przechowywać w szczelnych, zamykanych pojemnikach (tzw. "membrane box" lub pudełkach z uszczelką) z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Powinny być eksponowane z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła, w miejscu o stabilnej, niskiej wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej