Alum-(Na)

Wzór chemiczny: NaAl(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·12H<sub>2</sub>O

Alum-(Na) to rozpuszczalny w wodzie siarczan sodu i glinu, tworzący bezbarwne lub białe kryształy w kształcie ośmiościanów.

## Charakterystyka Alum-(Na), znany też jako ałun sodowy, jest uwodnionym siarczanem sodu i glinu należącym do grupy ałunów. Tworzy charakterystyczne, dobrze wykształcone kryształy o formie regularnych ośmiościanów, które mogą osiągać znaczne rozmiary. Występuje również w postaci skupień ziarnistych, włóknistych oraz jako naskorupienia i wykwity. Jest minerałem kruchym, a jego okazy są zazwyczaj bezbarwne lub białe. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się niewielką twardością, wynoszącą 2 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość jest niska i wynosi około 1.67 g/cm³. Kluczową właściwością ałunu sodowego jest jego całkowita rozpuszczalność w wodzie. Posiada słodkawo-cierpki smak, jednak próbowanie minerałów jest zdecydowanie odradzane. ## Barwy i odmiany Alum-(Na) jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu żółtawe lub szarawe odcienie, jednak nie tworzy on barwnych odmian o znaczeniu handlowym. ## Historia i nazwa Nazwa "ałun" pochodzi od łacińskiego słowa *alumen*, używanego już w starożytności do określania substancji o cierpkim smaku, stosowanych w medycynie i farbiarstwie. Przedrostek "-(Na)" został dodany w ramach systematyki Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej (IMA) w celu podkreślenia dominacji sodu w składzie chemicznym i odróżnienia go od innych minerałów z grupy ałunów, np. ałunu potasowego (Alum-(K)). ## Zastosowania Ze względu na swoją rozpuszczalność i kruchość, Alum-(Na) ma ograniczone znaczenie jako kamień ozdobny. Jest natomiast ceniony przez kolekcjonerów minerałów, zwłaszcza okazy o dobrze wykształconych kryształach. Syntetyczne ałuny, w tym sodowy, znajdują zastosowanie w przemyśle, m.in. do oczyszczania wody, w garbarstwie, jako zaprawa w farbiarstwie oraz w produkcji papieru.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
1.675
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi są: forma kryształów (ośmiościany), niska twardość (2 w skali Mohsa), szklisty połysk oraz całkowita rozpuszczalność w wodzie. Reakcja na wilgoć jest natychmiastowa i niszcząca dla okazu. ## Odróżnianie od podobnych Alum-(Na) można pomylić z innymi minerałami z grupy ałunów, takimi jak Alum-(K). Pewne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej. Od podobnego wizualnie fluorytu odróżnia go znacznie niższa twardość i rozpuszczalność w wodzie. Halit, choć również krystalizuje w układzie regularnym i jest miękki, ma doskonałą łupliwość sześcienną, której ałun sodowy nie posiada. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, najczęściej tworząc idealnie wykształcone, pojedyncze kryształy w formie ośmiościanów {111}. Rzadziej spotyka się formy będące kombinacją ośmiościanu i sześcianu. Występuje także w postaci skupień włóknistych, ziarnistych oraz jako wykwity i naskorupienia na skałach.

Środowisko występowania

## Geneza Alum-(Na) jest minerałem wtórnym. Powstaje w wyniku wietrzenia skał ilastych lub łupków bogatych w glin i minerały siarczkowe (głównie piryt). Tworzy się w warunkach suchych i pustynnych jako produkt ewaporacji (odparowania) roztworów siarczanowych. Jest również typowym produktem działalności wulkanicznej, krystalizując z gorących gazów (sublimatów) w fumarolach. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi rozpuszczalnymi siarczanami, takimi jak alunogen, melanteryt, epsomit, a także z gipsem, siarką rodzimą (w środowiskach wulkanicznych), pirytem i markasytem. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska tego minerału znajdują się na całym świecie, głównie w miejscach o odpowiednich warunkach. Do najważniejszych należą: okolice Wezuwiusza i Pola Flegrejskie we Włoszech (jako produkt ekshalacji wulkanicznych), wyspa Vulcano (Wyspy Liparyjskie), kopalnia Alum w Nevadzie (USA), a także liczne stanowiska na pustyni Atakama w Chile.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są duże, w pełni przezroczyste, pojedyncze kryształy o ostrych krawędziach i gładkich ścianach, wykazujące idealną formę ośmiościanu. Okazy na matriksie skalnym są rzadsze i wyżej cenione. Atrakcyjność podnosi również współwystępowanie z innymi dobrze wykształconymi minerałami, np. siarką. ## Popularne stanowiska Za klasyczne, dostarczające najlepszych okazów kolekcjonerskich, uważa się lokalizacje związane z działalnością wulkaniczną we Włoszech, takie jak Wezuwiusz, okolice Neapolu oraz wyspa Vulcano. Z tych miejsc pochodzą historyczne okazy o doskonałej formie krystalicznej.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie **ABSOLUTNIE NIE UŻYWAĆ WODY.** Minerał jest w pełni rozpuszczalny w wodzie. Czyszczenie należy przeprowadzać wyłącznie na sucho, używając bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, parą wodną i jakąkolwiek wilgocią. Wysoka wilgotność powietrza może spowodować, że powierzchnia kryształów stanie się matowa lub zacznie się rozpuszczać. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, która może prowadzić do odwodnienia i zniszczenia struktury kryształu. ## Przechowywanie Okazy Alum-(Na) muszą być przechowywane w suchym miejscu. Zaleca się trzymanie ich w szczelnie zamykanych pojemnikach lub klaserach z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Nie nadaje się do ekspozycji w otwartych gablotach w pomieszczeniach o zmiennej wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej