Alum-(K)

Wzór chemiczny: KAl(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·12H<sub>2</sub>O

Ałun potasowy to naturalnie występujący, uwodniony siarczan potasu i glinu, tworzący regularne, ośmiościenne kryształy, które są rozpuszczalne w wodzie.

## Charakterystyka Ałun-(K), znany jako ałun potasowy, jest minerałem z grupy ałunów. Tworzy zazwyczaj bardzo dobrze wykształcone, izometryczne kryształy o formie ośmiościanu (oktaedru), rzadziej sześcianu. Kryształy te bywają przezroczyste i szkliste, o gładkich, lśniących ścianach. Występuje również w postaci włóknistych lub ziarnistych nalotów i skorup (tzw. wykwitów) na skałach lub ścianach kopalń. Jest minerałem bardzo kruchym i lekkim. ## Właściwości fizyczne Charakteryzuje się bardzo niską twardością, wynoszącą 2-2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest wysoka rozpuszczalność w wodzie - kontakt z nią powoduje jego szybkie zniszczenie. Posiada cierpki, ściągający smak, jednak próbowanie minerałów jest wysoce niewskazane. ## Barwy i odmiany Najczęściej jest bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu odcienie żółtawe, szarawe lub rzadko czerwonawego, w zależności od obecności wrostków innych minerałów lub jonów. Nie wyróżnia się osobnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "ałun" pochodzi od łacińskiego słowa *alumen*, używanego już w starożytności do określania substancji o właściwościach ściągających. Przez wieki termin ten obejmował różne siarczany. Współczesna nazwa Alum-(K) została usystematyzowana przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA), gdzie przyrostek -(K) wskazuje na potas jako dominujący kation w tej konkretnej odmianie ałunu. Związki te były wykorzystywane od czasów starożytnego Egiptu i Rzymu. ## Zastosowania Naturalny ałun potasowy ma dziś głównie znaczenie kolekcjonerskie i naukowe. Jego syntetyczny odpowiednik jest natomiast szeroko stosowany w przemyśle jako zaprawa w farbiarstwie, do oczyszczania wody, w garbarstwie, w produkcji papieru, a także w kosmetyce (np. jako dezodorant lub środek tamujący krwawienie).

Właściwości

Twardość Mohsa
2-2.5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
1.75-1.76
Łupliwość
None
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi ałunu potasowego są jego idealnie wykształcone, ośmiościenne kryształy, bardzo niska twardość (2-2.5 w skali Mohsa) oraz wysoka rozpuszczalność w wodzie. Ma charakterystyczny cierpki, słodkawo-kwaśny smak, jednak jego próbowanie jest niebezpieczne i odradzane. Występuje często w formie białych wykwitów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy ałunów (np. ałunem sodowym), od których odróżnienie wymaga analizy chemicznej. Halotrichit, również będący białym, włóknistym siarczanem, tworzy skupienia igiełkowe, a nie regularne ośmiościany. Inne rozpuszczalne siarczany, jak epsomit, zwykle mają inny pokrój kryształów. Od kalcytu i kwarcu odróżnia go ekstremalnie niska twardość i rozpuszczalność. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc klasyczne, podręcznikowe ośmiościany (oktaedry). Kryształy mogą być pojedyncze lub zrośnięte. Występuje także w formie skupień ziarnistych, masywnych oraz jako włókniste lub proszkowe naloty i naskorupienia na skałach.

Środowisko występowania

## Geneza Ałun-(K) jest minerałem wtórnym. Powstaje głównie w wyniku wietrzenia (utleniania) siarczków (głównie pirytu i markasytu) w obecności skał bogatych w glin, takich jak łupki ilaste czy margle. Jest także typowym produktem działalności wulkanicznej, krystalizując z gorących gazów (fumaroli) w pobliżu kraterów. Często tworzy się jako wykwit na ścianach starych kopalń i na hałdach. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi siarczanami, takimi jak alunogen, halotrichit, melanteryt, epsomit, gips, a także z siarką rodzimą (w środowiskach wulkanicznych) oraz z minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska z dobrze wykształconymi kryształami to głównie obszary wulkaniczne. Historycznie znany z Wezuwiusza i Pól Flegrejskich we Włoszech. Występuje także w Grecji (wyspa Milos), w Niemczech (Bawaria), na Węgrzech oraz w USA (np. Alum Cave w Tennessee, gdzie był dawniej wydobywany, oraz w pobliżu gejzerów w Parku Yellowstone).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są duże, w pełni przezroczyste, pojedyncze kryształy o formie idealnego ośmiościanu, pozbawione uszkodzeń. Wysoko cenione są również okazy na macierzystej skale, co jest rzadkością ze względu na sposób powstawania minerału. Czystość (brak inkluzji i zmatowień) oraz szklisty połysk znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych, wulkanicznych lokalizacji we Włoszech (Wezuwiusz) są historycznie ważne. Dobrej jakości kryształy znajdowano również w Chinach (prowincja Hunan) oraz w niektórych kopalniach w Niemczech. Ze względu na swoją kruchość i rozpuszczalność, dobrze zachowane okazy z dowolnej lokalizacji są cenione.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Minerał jest ekstremalnie wrażliwy na wodę i wilgoć. **Absolutnie nie wolno czyścić go na mokro**, ponieważ ulegnie rozpuszczeniu. Kurz można usuwać wyłącznie na sucho, za pomocą miękkiego pędzelka lub bardzo delikatnego strumienia sprężonego powietrza. ## Czego unikać Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą, parą wodną i wysoką wilgotnością powietrza. Przechowywanie w wilgotnym pomieszczeniu (np. piwnicy) doprowadzi do zniszczenia okazu. Należy go również chronić przed gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy ałunu potasowego muszą być przechowywane w suchym środowisku. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelnie zamykany pojemnik (np. typu "membrane box") lub klaser z umieszczonym wewnątrz pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym). Należy go izolować od innych minerałów, które mogą wymagać odmiennych warunków.

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej