Althupite

Wzór chemiczny: AlTh<sup>4+</sup>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>7</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>O<sub>2</sub>(OH)<sub>5</sub>·15H<sub>2</sub>O

Althupit to bardzo rzadki, radioaktywny minerał wtórny z grupy fosforanów, tworzący niewielkie, tabliczkowe kryształy o intensywnie żółtej barwie.

## Charakterystyka Althupit jest uwodnionym fosforanem glinu, toru i uranylu. Należy do minerałów wtórnych, powstających w wyniku przeobrażeń pierwotnych minerałów uranu i toru. Tworzy bardzo małe, cienkie, tabliczkowe kryształy, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Kryształy te często układają się w wachlarzowate lub rozetowe skupienia o intensywnym, żółtym kolorze, co czyni je atrakcyjnymi okazami mikromineralogicznymi. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 3.5 w skali Mohsa. Jest kruchy i ma połysk szklisty, na niektórych powierzchniach przechodzący w woskowy. Jest przeświecający. Ze względu na zawartość uranu i toru wykazuje silną radioaktywność. ## Barwy i odmiany Althupit występuje w charakterystycznym, jasnożółtym do żółtopomarańczowego kolorze. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona w 1987 roku, pochodzi od symboli pierwiastków wchodzących w jego skład: **Al** (glin), **Th** (tor), **U** (uran) i **P** (fosfor). Został on opisany po raz pierwszy przez Paula Pireta i Michela Deliensa na podstawie materiału pochodzącego z pegmatytu Kobokobo w prowincji Kiwu Południowe, w Demokratycznej Republice Konga. ## Zastosowania Althupit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów, zwłaszcza w kolekcjach mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Vitreous to Waxy
Rysa
Light yellow
Gęstość
3.9-4.0
Łupliwość
Perfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną althupitu jest jego silna radioaktywność, łatwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera. Wizualnie rozpoznaje się go po charakterystycznym żółtym kolorze, cienkotabliczkowym pokroju kryształów i tendencji do tworzenia rozetowych agregatów. Kluczowa jest również znajomość minerałów towarzyszących i lokalizacji. ## Odróżnianie od podobnych Althupit można łatwo pomylić z wieloma innymi wtórnymi minerałami uranylu o żółtej barwie, takimi jak phuralumit, upalit, metaautunit czy sabugalit. Wiele z nich występuje w tych samych lokalizacjach i ma podobny wygląd. Pewne odróżnienie jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) i analiza składu chemicznego (EDS). ## Formy kryształów Kryształy są bardzo cienkie, tabliczkowe, o zarysie prostokątnym lub sześciobocznym. Najczęściej występują w formie wachlarzowatych, promienistych lub rozetowych skupień, narastających na skałach macierzystych.

Środowisko występowania

## Geneza Althupit jest minerałem wtórnym, który krystalizuje w strefach utleniania złożonych pegmatytów granitowych. Powstaje w wyniku wietrzenia i przeobrażeń pierwotnych minerałów uranu (głównie uraninitu) i toru, w środowisku zasobnym w fosfor. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi, wtórnymi fosforanami uranylu. Do jego najczęstszych asocjacji należą phuralumit, upalit, vanmeersscheit, mundyt, metaautunit oraz kwarc i skalenie z pierwotnej skały. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania althupitu, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest pegmatyt Kobokobo w prowincji Kiwu Południowe w Demokratycznej Republice Konga. Jest to jego lokalizacja typowa. Znany jest również z kilku innych pegmatytów w tym samym regionie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikromontażowy, althupit jest oceniany przede wszystkim pod kątem jakości i formy kryształów. Najbardziej cenione są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami tworzącymi estetyczne, rozetowe lub wachlarzowe agregaty. Ważny jest intensywny, czysty kolor oraz kontrast z matrycą skalną. Wysoko oceniane są również bogate asocjacje z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi. ## Popularne stanowiska Jedyną lokalizacją, z której pochodzą okazy althupitu o znaczeniu kolekcjonerskim, jest pegmatyt Kobokobo w Demokratycznej Republice Konga. Okazy z tego miejsca stanowią standard dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy althupitu są niezwykle delikatne i kruche. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Najbezpieczniejszą metodą jest delikatne usunięcie kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub zdmuchnięcie go strumieniem sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Jako minerał silnie radioaktywny, althupit wymaga szczególnych środków ostrożności. Należy unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu ze skórą oraz bezwzględnie unikać wdychania pyłu, który mógłby powstać przy uszkodzeniu okazu. Nie należy go przechowywać w pobliżu materiałów wrażliwych na promieniowanie (np. klisze fotograficzne, niektóre kamienie szlachetne). Jest wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Althupit musi być przechowywany w szczelnie zamkniętym, trwałym pojemniku (np. plastikowym pudełku typu "perky box"), który zapobiegnie rozprzestrzenianiu się ewentualnych mikrodrobin. Pojemnik powinien być wyraźnie oznakowany międzynarodowym symbolem radioaktywności oraz pełną nazwą minerału i jego lokalizacją. Okazy należy trzymać w miejscu niedostępnym dla dzieci i zwierząt, z dala od pomieszczeń mieszkalnych i sypialni.

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej