Altaite
Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>Te<sup>2-</sup>
Tellurek ołowiu o metalicznym połysku i doskonałej sześciennej łupliwości, często znajdowany w towarzystwie złota.
Opis
## Charakterystyka Altait to minerał z grupy tellurków, będący naturalnie występującym tellurkiem ołowiu (PbTe). Tworzy kryształy o izometrycznych kształtach, najczęściej sześciany i ośmiościany, choć dobrze wykształcone okazy należą do rzadkości. Zazwyczaj występuje w formie skupień ziarnistych, wrosłych mas lub w postaci drobnych ziaren rozproszonych w skale. Jego charakterystyczną cechą jest cynowobiała lub żółtawobiała barwa, która na powietrzu szybko matowieje i pokrywa się brązowożółtym lub tęczowym nalotem. Posiada silny, metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5 do 3. Jest przy tym niezwykle gęsty - jego gęstość właściwa waha się od 8.1 do 8.2 g/cm³, co sprawia, że nawet niewielkie okazy są zaskakująco ciężkie. Jest całkowicie nieprzezroczysty. Cechuje go doskonała łupliwość w trzech kierunkach, prostopadłych do siebie, co odpowiada ścianom sześcianu. ## Barwy i odmiany Altait nie tworzy odmian barwnych. Jego świeża powierzchnia ma barwę cynowobiałą, często z żółtawym odcieniem. Pod wpływem powietrza szybko ulega utlenianiu, co powoduje powstawanie na powierzchni brązowożółtych, a czasem pstrokatych, tęczowych nalotów. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1845 roku przez Wilhelma von Haidingera, pochodzi od miejsca jego pierwszego odkrycia - gór Ałtaj w Kazachstanie. Został zidentyfikowany w materiale pochodzącym z kopalni Zawodinsk (Заводинский рудник). ## Zastosowania Altait nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Jest jednak minerałem ważnym dla kolekcjonerów i naukowców. Jego obecność może wskazywać na występowanie złóż złota i srebra, gdyż często towarzyszy cennym tellurkom tych metali. Może być podrzędnym źródłem telluru.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi altaitu są jego bardzo wysoka gęstość (okaz jest niezwykle ciężki w stosunku do rozmiaru), cynowobiała barwa na świeżym przełamie, czarnoszara rysa oraz doskonała, trójkierunkowa łupliwość, powodująca, że minerał rozpada się na drobne sześciany. Charakterystyczne jest też jego współwystępowanie z innymi tellurkami i złotem. ## Odróżnianie od podobnych Altait bywa mylony z galeną (PbS), która również ma sześcienną łupliwość i metaliczny połysk. Altait jest jednak znacznie gęstszy, ma jaśniejszą, bardziej cynową barwę i ciemniejszą, czarnoszarą rysę (rysa galeny jest ołowianoszara). W odróżnieniu od galeny, altait często występuje w towarzystwie tellurków złota i srebra. ## Formy kryształów Kryształy altaitu są rzadkie i zazwyczaj niewielkie. Przybierają formę sześcianów, rzadziej ośmiościanów lub ich kombinacji. Najczęściej spotyka się go w postaci skupień ziarnistych, mas wypełniających spękania skalne lub jako drobne wrostki w innych minerałach.
Środowisko geologiczne
## Geneza Altait jest typowym minerałem hydrotermalnym, tworzącym się w żyłach kruszcowych formowanych w warunkach niskich i średnich temperatur. Powstaje w środowiskach bogatych w tellur i ubogich w siarkę. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi tellurkami, takimi jak sylvanit, calaverit, krennerit, petzyt i hessyt. Powszechnie towarzyszy mu także złoto rodzime, piryt, galena, chalkopiryt, sfaleryt, tetraedryt oraz kwarc, kalcyt i dolomit jako minerały płonne. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą: kopalnia Zawodinsk w górach Ałtaj (Kazachstan) - miejsce typowe; złoża złota w Kalgoorlie (Australia Zachodnia); Cripple Creek w Kolorado i hrabstwo Calaveras w Kalifornii (USA); Săcărâmb (dawniej Nagyág) w Rumunii; oraz rejon Kirkland Lake w Ontario (Kanada).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy, na których altait występuje w towarzystwie dobrze wykształconych kryształów złota rodzimego lub rzadkich tellurków złota i srebra. Wysoko oceniane są również rzadkie, dobrze uformowane kryształy samego altaitu, chociaż zazwyczaj są one mikroskopijnej wielkości. Wartość mają także bogate, masywne skupienia tego minerału, szczególnie pochodzące z klasycznych, historycznych lokalizacji. ## Popularne stanowiska Okazy z Cripple Creek (Kolorado, USA) oraz z Kalgoorlie (Australia) są szczególnie poszukiwane ze względu na częste i efektowne asocjacje ze złotem. Săcărâmb w Rumunii to klasyczna europejska lokalizacja, z której pochodzą historyczne okazy o znaczeniu naukowym.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Altait jest minerałem bardzo miękkim, kruchym i podatnym na utlenianie. Do czyszczenia należy używać wyłącznie metod na sucho, na przykład bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych, które mogą przyspieszyć matowienie lub uszkodzić powierzchnię. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na wilgoć i tlen z powietrza, które powodują jego matowienie i zmianę barwy. Należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem ze względu na niską twardość i doskonałą łupliwość. Absolutnie unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia parowego. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów altaitu w szczelnych, zamykanych pojemnikach lub pudełkach typu "membrane box", aby ograniczyć dostęp powietrza i spowolnić proces utleniania. Należy przechowywać go oddzielnie od twardszych minerałów, w wyściełanym pudełku, aby uniknąć uszkodzeń mechanicznych.