Allanite-(Sm)

Wzór chemiczny: CaSm(Al<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup>)(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)(SiO<sub>4</sub>)O(OH)

Krzemian z grupy epidotu, rzadki minerał charakteryzujący się dominacją samaru w składzie chemicznym.

## Charakterystyka Allanit-(Sm) to rzadki minerał należący do grupy allanitu i szerzej do grupy epidotu. Jest krzemianem wapnia, samaru, glinu i żelaza. Jego nazwa wskazuje na samar (Sm) jako dominujący pierwiastek ziem rzadkich w jego strukturze. Zazwyczaj występuje w formie wtopionych w skałę, nieregularnych ziaren lub agregatów. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy. Jest minerałem ciemnym, o barwie od brązowoczarnej do czarnej i żywicznym lub smolistym połysku. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi 5.5 do 6. Ma połysk określany jako żywiczny, smolisty, a czasem szklisty. Jest minerałem kruchym, o przełamie muszlowym do nierównego. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, a jedynie w bardzo cienkich odłamkach może przeświecać. Ze względu na obecność pierwiastków ziem rzadkich, a niekiedy także toru i uranu, często wykazuje promieniotwórczość. Prowadzi to do stopniowego niszczenia jego sieci krystalicznej, czyli metamiktyzacji, co objawia się szklistym wyglądem i utratą regularnej struktury wewnętrznej. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest jednobarwny - występuje w odcieniach od ciemnobrązowego do czarnego. Nie wyróżnia się dla niego odmian barwnych ani handlowych; jego klasyfikacja opiera się wyłącznie na składzie chemicznym, a konkretnie na dominującym pierwiastku ziem rzadkich. ## Historia i nazwa Nazwa "allanit" honoruje szkockiego mineraloga Thomasa Allana (1777-1833), który jako pierwszy opisał minerał z tej grupy. Przedrostek "-(Sm)" został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa, aby wskazać, że w tym konkretnym minerale dominuje samar. Allanit-(Sm) został oficjalnie uznany jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2003 roku (IMA2003-064) na podstawie materiału z Mongolii. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, allanit-(Sm) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów ziem rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Połysk
Resinous to pitchy, vitreous
Rysa
Grayish brown
Gęstość
3.4-4.2
Łupliwość
Poor on {001}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji są: czarna lub ciemnobrązowa barwa, żywiczny do smolistego połysk, stosunkowo duża gęstość oraz występowanie w pegmatytach granitowych. Często wykazuje mierzalną radioaktywność. Okazy metamiktyczne mają charakterystyczny, szklisty wygląd i muszlowy przełam. ## Odróżnianie od podobnych Ostateczne odróżnienie allanitu-(Sm) od innych minerałów z grupy allanitu (np. powszechniejszego allanitu-(Ce)) jest niemożliwe bez zaawansowanych analiz chemicznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS, WDS), które pozwalają określić dominujący pierwiastek ziem rzadkich. Można go pomylić z czarnym turmalinem (szerlem), który jest twardszy i ma inne formy kryształów, a także z gadolinitem, który ma podobne środowisko występowania, ale zazwyczaj zielonkawy odcień rysy. ## Formy kryształów Najczęściej spotykany jest w formie nieregularnych, wtopionych w skałę ziaren (forma anhedralna) lub w postaci skupień ziarnistych. Dobrze wykształcone kryształy są wyjątkowo rzadkie i przyjmują formę tabliczkową lub słupkową, typową dla minerałów z grupy epidotu.

Środowisko występowania

## Geneza Allanit-(Sm) jest minerałem akcesorycznym, krystalizującym w późnych stadiach z magm bogatych w pierwiastki ziem rzadkich. Jego typowym środowiskiem powstawania są pegmatyty granitowe i sjenitowe. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z minerałami typowymi dla pegmatytów, takimi jak kwarc, skalenie (mikroklin, albit), biotyt, cyrkon oraz inne minerały zawierające pierwiastki ziem rzadkich. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania allanitu-(Sm), będącym jednocześnie jego lokalizacją typową, jest złoże Ulyn Khuren (Ulan Khuren) w ajmaku kobdoskim (Khovd) w zachodniej Mongolii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Największą wartość dla kolekcjonerów przedstawia sam fakt posiadania tak rzadkiego minerału. Wyjątkowo cenione są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami. Wysoko oceniane są również próbki pochodzące bezpośrednio z lokalizacji typowej w Mongolii, zwłaszcza jeśli współwystępują z innymi minerałami z tego stanowiska. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest lokalizacja typowa w Mongolii. Materiał z tego miejsca jest niezwykle trudny do zdobycia na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy allanitu-(Sm) należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i, w razie potrzeby, wody destylowanej. Należy unikać silnego tarcia, które mogłoby uszkodzić powierzchnię, zwłaszcza w przypadku okazów metamiktycznych. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pękanie kruchych okazów. Z uwagi na potencjalną promieniotwórczość, należy unikać długotrwałego, bliskiego kontaktu i przechowywania dużej ilości materiału w bezpośrednim otoczeniu. Po kontakcie z okazem zaleca się umycie rąk. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały lub uszkodzenia miększych minerałów w kolekcji. Warto oznaczyć okaz jako potencjalnie radioaktywny.

Źródła

Czytaj więcej