Allabogdanite

Wzór chemiczny: (Fe,Ni)<sub>2</sub>P

Ekstremalnie rzadki fosforek żelaza i niklu, znany głównie z meteorytu żelaznego Onello, tworzący mikroskopijne, metaliczne ziarna.

## Charakterystyka Allabogdanit jest minerałem z grupy fosforków, chemicznie klasyfikowanym jako fosforek żelaza i niklu. Występuje w postaci bardzo małych, płytkowych lub ziarnistych skupień, zwykle o rozmiarach mikroskopowych. Jest minerałem nieprzezroczystym o metalicznym połysku. W świetle odbitym pod mikroskopem jego barwa jest opisywana jako szarawa z różowawym lub żółtawym odcieniem. Ze względu na swój skład i pochodzenie, jest obiektem zainteresowania głównie w badaniach naukowych z zakresu mineralogii i meteorytyki. ## Właściwości fizyczne Allabogdanit charakteryzuje się twardością w zakresie 5-6 w skali Mohsa. Jego połysk jest wyraźnie metaliczny. Jest minerałem kruchym i nieprzezroczystym. Gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 7.13 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie wykazuje zróżnicowania barwnego. Jego wygląd jest stały, a obserwowane niewielkie różnice w odcieniach wynikają z warunków obserwacji w świetle odbitym. Nie są znane żadne jego odmiany. ## Historia i nazwa Allabogdanit został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1997 roku. Jego nazwa honoruje rosyjską geolog dr Allę V. Bogdanovą z Wszechrosyjskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Geologicznego (VSEGEI) w Petersburgu. Został odkryty i opisany na podstawie materiału z meteorytu żelaznego Onello, znalezionego w dorzeczu rzeki Onello na Płaskowyżu Ałdańskim w Jakucji (Rosja). ## Zastosowania Allabogdanit nie ma żadnych zastosowań komercyjnych ani przemysłowych. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako wskaźnik specyficznych warunków formowania się ciał macierzystych meteorytów. Jest także poszukiwany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i meteorytów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Metallic
Gęstość
7.13
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja allabogdanitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Ze względu na jego mikroskopijne rozmiary i występowanie w postaci wrostków, nie można go rozpoznać na podstawie cech wizualnych. Pewne rozpoznanie wymaga użycia mikroskopu metalograficznego do obserwacji w świetle odbitym oraz analizy chemicznej za pomocą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS) w celu potwierdzenia obecności żelaza, niklu i fosforu w odpowiednich proporcjach. Ostatecznym potwierdzeniem jest analiza struktury krystalicznej metodą dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Allabogdanit można pomylić z innymi fosforkami żelaza i niklu występującymi w meteorytach, przede wszystkim ze schreibersytem ((Fe,Ni)₃P) oraz nikelfosforkiem ((Ni,Fe)₃P). Odróżnienie opiera się wyłącznie na analizie chemicznej, która wykazuje inny stosunek atomów metalu do fosforu (2:1 dla allabogdanitu, 3:1 dla schreibersytu i nikelfosforku), oraz na badaniu struktury krystalicznej. ## Formy kryształów Allabogdanit tworzy drobne, blaszkowate (lamelarne) lub nieregularne, ziarniste agregaty. Często występuje w postaci płytek powstałych w wyniku procesów odmieszania w obrębie większych kryształów innych minerałów, takich jak taenit.

Środowisko występowania

## Geneza Allabogdanit jest minerałem formującym się w warunkach ekstremalnie redukcyjnych, przy bardzo niskiej prężności tlenu. Takie środowisko jest charakterystyczne dla wnętrz planetozymali, z których pochodzą meteoryty żelazne. Powstaje podczas bardzo powolnego stygnięcia stopu żelazowo-niklowego, w wyniku czego dochodzi do krystalizacji lub odmieszania faz fosforkowych. Poza meteorytami, jego występowanie stwierdzono w skałach formacji Hatrurim w Izraelu, gdzie powstał w wyniku naturalnej pirometamorfizmu. ## Asocjacje mineralne W meteorycie Onello allabogdanit współwystępuje z kamacytem, taenitem, plesytem, schreibersytem i nikelfosforkiem. W lokalizacji lądowej w Izraelu towarzyszą mu żelazo rodzime, piryt i inne minerały wysokotemperaturowe. ## Lokalizacje Najważniejszą i typową lokalizacją jest meteoryt żelazny Onello, znaleziony w Jakucji w Rosji. Minerał ten zidentyfikowano również w kopalni złota Hishikari w Japonii oraz w pirometamorficznych skałach formacji Hatrurim w rejonie Morza Martwego w Izraelu i Palestynie.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu z allabogdanitem jest oceniana inaczej niż w przypadku typowych minerałów. Ponieważ występuje on w postaci mikroskopijnych wrostków, najważniejszym kryterium jest pewność identyfikacji potwierdzona naukowo. Okazem jest zazwyczaj polerowana płytka meteorytu. Jej wartość zależy od wielkości i jakości samego meteorytu, a obecność udokumentowanego allabogdanitu stanowi cenny dodatek dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów. Wielkość i obfitość ziaren allabogdanitu, widocznych pod mikroskopem, również podnoszą wartość naukową i kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów, które mogą trafić na rynek kolekcjonerski, jest meteoryt Onello. Pozostałe lokalizacje mają znaczenie wyłącznie naukowe i nie dostarczają materiału do kolekcji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów z allabogdanitem, będących zazwyczaj fragmentami meteorytów, nie należy czyścić. Minerał występuje w postaci mikroskopijnych wrostków i każda próba czyszczenia mechanicznego lub chemicznego może zniszczyć nie tylko sam allabogdanit, ale również otaczającą go, cenną materię meteorytową. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, wilgocią i wszelkimi chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą reagować z fosforkami. Należy również unikać wysokich temperatur i szoku termicznego. Jako minerał meteorytowy, jest wrażliwy na warunki ziemskie, zwłaszcza na utlenianie. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w stabilnych warunkach, w suchym środowisku. Najlepszym rozwiązaniem jest umieszczenie okazu w szczelnym pojemniku, takim jak pudełko membranowe lub klaser z pochłaniaczem wilgoci, aby zminimalizować ryzyko utleniania i degradacji.

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej