alicewilsonit-(YCe)
Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>Sr<sub>2</sub>YCe<sup>3+</sup>(CO<sub>3</sub>)<sub>6</sub>·3H<sub>2</sub>O
Alicewilsonit-(YCe) to ekstremalnie rzadki minerał z grupy węglanów, wyróżniający się złożonym składem chemicznym i występowaniem tylko w jednej lokalizacji na świecie.
Opis
## Charakterystyka Alicewilsonit-(YCe) jest złożonym, uwodnionym węglanem sodu, strontu, itru i ceru. Tworzy bardzo małe, blokowe lub tabliczkowe kryształy, których wielkość rzadko przekracza 1 milimetr. Występuje pojedynczo lub w niewielkich agregatach. Jest to minerał przezroczysty, o barwie od bezbarwnej do bladożółtej, charakteryzujący się szklistym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Twardość minerału w skali Mohsa wynosi około 3, co czyni go stosunkowo miękkim i podatnym na zarysowania. Jego gęstość została obliczona na 3,37 g/cm³. Wykazuje słabą łupliwość w jednym kierunku i nierówny przełam. Jest minerałem kruchym. ## Barwy i odmiany Obserwowane barwy ograniczają się do odcieni bladożółtych oraz okazów całkowicie bezbarwnych. Nie są znane żadne odmiany barwne ani handlowe tego minerału. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje dr Alice Evelyn Wilson (1881–1964), pionierską kanadyjską geolog i paleontolog, która jako pierwsza kobieta została członkiem Royal Society of Canada. Człon -(YCe) w nazwie wskazuje na dominujące pierwiastki ziem rzadkich w jego składzie – itr (Y) i cer (Ce). Został zatwierdzony jako nowy gatunek minerału w 2019 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych kryształów, alicewilsonit-(YCe) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego, będąc cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja alicewilsonitu-(YCe) w praktyce opiera się niemal wyłącznie na znajomości jego jedynej lokalizacji występowania – kamieniołomu Poudrette w Mont Saint-Hilaire. Wizualnie jest to bezbarwny lub bladożółty minerał tworzący drobne, tabliczkowe kryształy. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) i mikroanaliza chemiczna (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Wizualnie może być mylony z wieloma innymi bezbarwnymi lub jasnożółtymi minerałami występującymi w tej samej lokalizacji, takimi jak kalcyt, analcym, natrolit czy horváthit-(Y). Odróżnienie go od nich bez specjalistycznego sprzętu jest praktycznie niemożliwe. Pomocna może być analiza formy kryształów i minerałów towarzyszących, jednak nie daje ona pewności. ## Formy kryształów Tworzy blokowe lub tabliczkowe kryształy, zazwyczaj nie większe niż 1 mm, często występujące w postaci niewielkich, luźnych agregatów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Alicewilsonit-(YCe) powstaje w późnych stadiach procesów hydrotermalnych. Jego występowanie jest związane z brekcją magmową w obrębie intruzji sjenitu nefelinowego. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z bogatym zespołem innych, często rzadkich minerałów. Do najważniejszych należą egiryn, analcym, kalcyt, eudialit, griceit, horváthit-(Y), manganotychit, mikroklin, natryt, natrolit, sodalit i williaumit. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania alicewilsonitu-(YCe) na świecie jest kamieniołom Poudrette (Mont Saint-Hilaire) w Québecu w Kanadzie. Jest to tak zwana lokalizacja typowa, z której minerał został po raz pierwszy opisany.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości W przypadku minerału występującego wyłącznie w postaci mikrokryształów, najważniejszymi kryteriami oceny są ostrość i wykształcenie ścian kryształu oraz jego przezroczystość. Najwyżej cenione są okazy z dobrze zdefiniowanymi, nieuszkodzonymi kryształami. Dużą wartość dodaną stanowi obecność na tej samej matrycy skalnej innych rzadkich minerałów z Mont Saint-Hilaire. Wielkość, choć zawsze mikroskopijna, również ma znaczenie – każdy kryształ zbliżający się do 1 mm jest uważany za wyjątkowy. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane okazy pochodzą z jednego miejsca – kamieniołomu Poudrette w Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. Lokalizacja ta jest światowej sławy mekką dla kolekcjonerów minerałów ze względu na niezwykłą różnorodność występujących tam rzadkich i unikatowych gatunków.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy alicewilsonitu-(YCe) są niezwykle delikatne i małe. Do usuwania kurzu najlepiej używać sprężonego powietrza w puszce, stosowanego z bezpiecznej odległości. Należy unikać czyszczenia mechanicznego za pomocą szczoteczek. Mycie w wodzie, nawet destylowanej, jest ryzykowne i niezalecane. Czyszczenie ultradźwiękowe jest absolutnie zabronione. ## Czego unikać Jako węglan, minerał ten jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić lub zniszczyć. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami. Jako minerał uwodniony, jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do dehydratacji i zniszczenia struktury kryształu. Należy chronić go przed urazami mechanicznymi i zarysowaniem. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w specjalistycznych pudełkach typu "micromount", wyłożonych miękkim materiałem, aby zapobiec wstrząsom i kontaktowi z innymi minerałami. Należy zapewnić stabilne warunki otoczenia, z dala od źródeł ciepła i gwałtownych zmian wilgotności.