Aenigmatite

Wzór chemiczny: Na<sub>4</sub>(Fe<sup>2+</sup><sub>10</sub>Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>)O<sub>4</sub>[Si<sub>12</sub>O<sub>36</sub>]

Enigmatyt to czarny, niemal nieprzezroczysty krzemian sodu, żelaza i tytanu, wyróżniający się czerwonobrunatną rysą i występowaniem w rzadkich skałach alkalicznych.

## Charakterystyka Enigmatyt jest złożonym krzemianem z grupy inokrzemianów, zawierającym w swoim składzie sód, żelazo i tytan. Tworzy kryształy o pokroju słupkowym lub tabliczkowym, które rzadko bywają dobrze zakończone. Najczęściej występuje w formie wrośniętych w skałę, nieregularnych ziaren lub ziarnistych skupień. Jego charakterystyczną cechą jest czarna, niekiedy z brązowawym odcieniem, barwa i niemal całkowita nieprzezroczystość. ## Właściwości fizyczne Twardość enigmatytu w skali Mohsa wynosi 5,5-6, co czyni go minerałem stosunkowo twardym. Połysk jest najczęściej szklisty, bywa też określany jako żywiczny lub tłusty. Jest minerałem kruchym, a jego gęstość waha się w przedziale 3,74-3,85 g/cm³. W bardzo cienkich odłamkach może przeświecać, ukazując czerwonobrązową barwę. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest jednobarwny - występuje wyłącznie w kolorze czarnym lub brązowoczarnym. Nie wyróżnia się dla niego żadnych odmian barwnych ani nazw handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa enigmatytu pochodzi od greckiego słowa "ainigma" (αίνιγμα) oznaczającego "zagadkę". Została ona nadana w 1865 roku przez niemieckiego mineraloga Augusta Breithaupta, a nawiązywała do niejasnego i trudnego do określenia w tamtym czasie składu chemicznego minerału. Za miejsce typowe (pierwszego znalezienia) uznaje się kompleks Kangerdluarssuk na Grenlandii. ## Zastosowania Enigmatyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast minerałem interesującym i poszukiwanym przez kolekcjonerów, zwłaszcza okazy z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Połysk
Vitreous to resinous
Rysa
Reddish-brown
Gęstość
3.74-3.85
Łupliwość
Good on {010} and {100}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Opaque, translucent in thin fragments
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną enigmatytu jest jego czerwonobrunatna rysa, która wyraźnie odróżnia go od wielu innych czarnych minerałów. Inne istotne cechy to czarna barwa, szklisty lub żywiczny połysk, stosunkowo duża twardość oraz charakterystyczne środowisko występowania w skałach alkalicznych. ## Odróżnianie od podobnych Enigmatyt bywa mylony z innymi czarnymi minerałami występującymi w podobnych warunkach, głównie z arfvedsonitem, egirynem i niektórymi amfibolami (hornblendą). - **Arfvedsonit** ma najczęściej szaroczarną lub niebieskawoczarną rysę i często wykazuje silny pleochroizm (zmianę barwy w zależności od kierunku obserwacji), którego enigmatyt nie posiada. - **Egiryn** ma zazwyczaj rysę w odcieniach zieleni (jasnozielona, szarozielona) i często tworzy kryształy o innym pokroju (igiełkowe, promieniste agregaty). - **Hornblenda** różni się głównie kątami łupliwości (ok. 124°/56°), podczas gdy enigmatyt ma łupliwość pod kątem zbliżonym do 90°. Rysa hornblendy jest też jaśniejsza, szarawa lub zielonkawa. ## Formy kryształów Kryształy enigmatytu są słupkowe, często spłaszczone, o przekroju zbliżonym do prostokątnego. Zazwyczaj są słabo wykształcone i wrośnięte w skałę. Minerał ten tworzy również skupienia ziarniste i nieregularne masy.

Środowisko występowania

## Geneza Enigmatyt jest minerałem charakterystycznym dla skał magmowych bogatych w alkalia (sód, potas) i ubogich w krzemionkę. Powstaje w procesach krystalizacji magmy w takich skałach jak alkaliczne wylewne (pantelleryty, fonolity, trachity) oraz ich głębinowych odpowiednikach (nefelinowe syenity) i związanych z nimi pegmatytach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami alkalicznymi. Do jego typowych asocjacji należą: arfvedsonit, egiryn, riebeckit, fayalit, hedenbergit, a także kwarc, albit, mikroklin i sanidyn. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska enigmatytu na świecie to wulkaniczne skały wyspy Pantelleria we Włoszech oraz kompleksy alkaliczne Ilímaussaq i Narsarsuk na Grenlandii. Występuje również na Półwyspie Kolskim w Rosji (masywy Chibin i Łowoziera), w Mont Saint-Hilaire w Kanadzie, w rejonie Langesundsfjorden w Norwegii, a także w Australii, Kenii i USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska enigmatytu zależy przede wszystkim od wykształcenia kryształów. Najbardziej cenione są ostre, dobrze uformowane, błyszczące kryształy, zwłaszcza jeśli są osadzone na kontrastującej matrycy skalnej. Duże znaczenie ma również rozmiar kryształów oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących. Okazy w formie skupień ziarnistych mają znacznie niższą wartość. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się dwie lokalizacje: wyspę Pantelleria we Włoszech, skąd pochodzą znakomicie wykształcone, błyszczące kryształy wtrącone w pantelleryt, oraz Grenlandię (Ilímaussaq, Narsarsuk), gdzie znajdowano duże kryształy w syenitach nefelinowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy enigmatytu najlepiej czyścić na sucho przy użyciu miękkiej szczoteczki lub pędzelka. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogłyby uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury. Jest stabilny w świetle słonecznym i w normalnych warunkach wilgotnościowych. ## Przechowywanie Enigmatyt należy przechowywać w sposób chroniący go przed zarysowaniem przez twardsze minerały (np. kwarc, korund). Najlepiej trzymać go w osobnych pudełkach klaserowych lub na podstawkach, z dala od okazów, które mogłyby go uszkodzić mechanicznie.

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej