Aegirine-augite

Wzór chemiczny: (Ca,Na)(Fe₃+,Mg,Fe₂+)Si₂O₆

Egiryn-augit to pośredni minerał z grupy piroksenów, tworzący roztwór stały między egirynem a augitem, charakteryzujący się ciemną barwą i pryzmatycznymi kryształami.

## Charakterystyka Egiryn-augit jest terminem używanym do określenia minerałów o składzie pośrednim w szeregu izomorficznym (roztworze stałym) pomiędzy egirynem (NaFe³⁺Si₂O₆) a augitem (Ca,Na)(Mg,Fe,Al,Ti)(Si,Al)₂O₆. Nie jest to formalnie uznany gatunek mineralny, lecz nazwa stosowana w petrologii i kolekcjonerstwie dla klinopiroksenów o mieszanym składzie. Typowe okazy tworzą pryzmatyczne, często dobrze wykształcone kryształy o barwie od ciemnozielonej, przez zielonoczarną, do niemal czarnej. Występuje jako minerał skałotwórczy w specyficznych typach skał magmowych. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 6. Połysk jest zazwyczaj szklisty, na niektórych powierzchniach może być lekko żywiczny. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego, rzadko bywa przezroczysty. Gęstość waha się w zależności od dokładnego składu chemicznego, zwykle w granicach 3,4-3,6 g/cm³. Wykazuje charakterystyczną dla piroksenów, dobrą łupliwość w dwóch kierunkach, przecinających się pod kątami zbliżonymi do prostego (ok. 87° i 93°). ## Barwy i odmiany Minerał ten przybiera barwy w odcieniach ciemnej zieleni, brązowozieleni, aż do całkowicie czarnej. Jego kolor jest bezpośrednio związany z proporcją żelaza, sodu, wapnia i magnezu w strukturze. Ponieważ egiryn-augit sam w sobie opisuje zakres kompozycyjny, nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych. ## Historia i nazwa Nazwa "egiryn-augit" jest prostym połączeniem nazw dwóch minerałów końcowych szeregu: egirynu i augitu. Jest to historyczny termin petrograficzny, który wyszedł z powszechnego użycia w formalnej klasyfikacji minerałów IMA, ale pozostaje użyteczny w opisie skał i okazów o składzie pośrednim, których precyzyjna identyfikacja wymagałaby analizy chemicznej. ## Zastosowania Egiryn-augit nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Jego główna wartość leży w sferze naukowej, jako wskaźnik warunków panujących podczas krystalizacji skał alkalicznych. Jest również ceniony przez kolekcjonerów minerałów, zwłaszcza w postaci dobrze wykształconych kryształów z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6
Połysk: Vitreous to Resinous
Rysa: Greyish green
Gęstość: 3.4-3.6
Łupliwość: Good on {110}
Przełam: Uneven to Conchoidal
Przezroczystość: Translucent to Opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne to ciemnozielona do czarnej barwa, pryzmatyczny pokrój kryształów (często o kwadratowym lub ośmiokątnym przekroju) oraz łupliwość w dwóch kierunkach pod kątem bliskim 90°. Twardość (ok. 6) i szklisty połysk są również pomocne w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Egiryn-augit można najczęściej pomylić z amfibolami (np. hornblendą) lub innymi piroksenami. Od hornblendy odróżnia go kąt łupliwości - u amfiboli wynosi on około 56° i 124°, co daje w przekroju poprzecznym rombowy zarys. Odróżnienie od czystego egirynu lub augitu bez analizy chemicznej jest trudne. Egiryn ma tendencję do tworzenia bardziej igiełkowych kryształów, a augit często jest bardziej gruby, "słupkowy" i rzadziej ma intensywnie zieloną barwę. ## Formy kryształów Tworzy kryształy pryzmatyczne, od krótkich i grubych po wydłużone. Występuje również w formie skupień ziarnistych, promienistych lub w postaci wrosłych ziaren w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Egiryn-augit jest typowym minerałem skał magmowych bogatych w alkalia (sód i potas) i ubogich w krzemionkę. Krystalizuje głównie w syenitach, nefelinowych syenitach, fonolitach oraz w związanych z nimi pegmatytach i karbonatytach. Może również powstawać w wyniku procesów metasomatycznych w skarnach i niektórych gnejsach. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z takimi minerałami jak nefelin, mikroklin, sanidyn, albit, sodalit, eudialit, arfvedsonit, tytanit i apatyt. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia dobrze wykształconych kryształów egiryn-augitu znane są z kompleksów skał alkalicznych na świecie. Do najważniejszych należą Półwysep Kolski w Rosji (masywy Chibin i Łowoziera), Mont Saint-Hilaire w Kanadzie (Quebec), okolice Langesundsfjorden w Norwegii, kompleks Ilimaussaq na Grenlandii oraz Magnet Cove w USA (Arkansas).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, w pełni zakończonymi i błyszczącymi kryształami, zwłaszcza o dużych rozmiarach. Wysoko oceniana jest również intensywna, ciemnozielona barwa. Wyjątkową wartość mają okazy, na których egiryn-augit występuje w towarzystwie innych, rzadkich minerałów z tej samej paragenezy, tworząc estetyczne kompozycje. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych okazów kolekcjonerskich uważa się klasyczne lokalizacje skał alkalicznych, takie jak Mont Saint-Hilaire w Kanadzie, Półwysep Kolski w Rosji oraz Langesundsfjord w Norwegii. Kryształy z tych miejsc często osiągają znaczne rozmiary i charakteryzują się doskonałym wykształceniem.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy można bezpiecznie czyścić letnią wodą z dodatkiem łagodnego mydła, używając miękkiej szczoteczki. Można stosować myjki ultradźwiękowe, o ile kryształy nie mają widocznych pęknięć lub inkluzji. Po czyszczeniu należy je dokładnie wypłukać, najlepiej w wodzie destylowanej, i pozostawić do wyschnięcia. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, zwłaszcza z kwasem fluorowodorowym, który może go uszkodzić. Minerał jest stosunkowo twardy, ale podatny na uszkodzenia mechaniczne wzdłuż płaszczyzn łupliwości, dlatego należy chronić go przed uderzeniami i upadkami. ## Przechowywanie Egiryn-augit jest stabilny i nie wymaga specjalnych warunków przechowywania. Można go eksponować w standardowych gablotach kolekcjonerskich. Jest odporny na działanie światła słonecznego i zmiany wilgotności.