Anhydryt

Wzór chemiczny: CaS<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>

Anhydryt to minerał z grupy siarczanów, bezwodna odmiana gipsu, charakteryzująca się twardością 3-3.5 w skali Mohsa i często występująca w skupieniach zbitych.

## Charakterystyka Anhydryt jest minerałem siarczanowym, bezwodnym siarczanem wapnia. Występuje zazwyczaj w postaci zbitych, ziarnistych lub włóknistych mas, rzadziej tworzy dobrze wykształcone kryształy. Kryształy anhydrytu są zazwyczaj tabliczkowe lub słupkowe, o pokroju rombowym. Barwa anhydrytu jest zmienna, od bezbarwnej, białej, szarej, przez niebieskawą, fioletową, różową, aż po czerwonawą i brązową. Często wykazuje szklisty lub tłusty połysk. ## Właściwości fizyczne Anhydryt charakteryzuje się twardością 3-3.5 w skali Mohsa. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku, prawie doskonałą w drugim i dobrą do niedoskonałej w trzecim, co jest cechą diagnostyczną. Gęstość anhydrytu wynosi około 2.98 g/cm³. Minerał ten jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Anhydryt występuje w szerokiej gamie barw, w tym bezbarwnej, białej, szarej, niebieskawej, fioletowej, różowej, czerwonawobrunatnej. Niektóre odmiany niebieskie bywają nazywane angelitem, choć nie jest to formalna nazwa mineralogiczna. ## Historia i nazwa Nazwa "anhydryt" pochodzi od greckich słów "an" (bez) i "hydor" (woda), co odnosi się do jego bezwodnego charakteru, w przeciwieństwie do uwodnionego gipsu. Minerał ten został opisany w 1804 roku. ## Zastosowania Anhydryt znajduje zastosowanie w przemyśle budowlanym jako dodatek do cementu, a także do produkcji kwasu siarkowego. Jest również wykorzystywany jako wypełniacz w przemyśle papierniczym i tworzyw sztucznych. Okazy o atrakcyjnej barwie i formie są cenione przez kolekcjonerów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-3.5
Połysk
Vitreous, greasy
Rysa
White, off-white, greyish
Gęstość
2.98
Łupliwość
On {010} perfect; on {100} nearly perfect; on {001} good to imperfect.
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Anhydryt można rozpoznać po jego twardości (3-3.5 w skali Mohsa), która jest wyższa niż gipsu. Charakterystyczna jest również jego łupliwość w trzech kierunkach, tworząca niemal prostopadłe płaszczyzny. Zbita, ziarnista struktura jest często spotykana. Połysk szklisty do tłustego również pomaga w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Anhydryt bywa mylony z gipsem, jednak gips jest znacznie bardziej miękki (twardość 2 w skali Mohsa) i ma inną łupliwość. Baryt również może być podobny, ale jest znacznie cięższy (gęstość około 4.5 g/cm³) i ma inną łupliwość. Kalcyt jest również miększy (twardość 3) i reaguje z kwasem solnym, czego anhydryt nie robi. ## Formy kryształów Anhydryt najczęściej występuje w postaci zbitych, ziarnistych lub włóknistych agregatów. Rzadziej tworzy dobrze wykształcone kryształy, które są zazwyczaj tabliczkowe lub słupkowe, o pokroju rombowym.

Środowisko występowania

## Geneza Anhydryt powstaje zazwyczaj w środowiskach ewaporatowych, czyli w wyniku odparowania słonych wód morskich lub jeziornych. Występuje w złożach solnych, często w towarzystwie halitu, gipsu i karnalitu. Może również tworzyć się w wyniku dehydratacji gipsu pod wpływem podwyższonej temperatury i ciśnienia w procesach diagenetycznych i metamorficznych. ## Asocjacje mineralne Anhydryt często współwystępuje z innymi minerałami ewaporatowymi, takimi jak halit (sól kamienna), gips, sylwin, karnalit, a także z kalcytem i dolomitem. ## Lokalizacje Znaczące złoża anhydrytu występują na całym świecie. Do ważniejszych lokalizacji należą Niemcy (np. kopalnie soli w Stassfurcie), Stany Zjednoczone (np. Nowy Meksyk, Teksas), Kanada (np. Nowa Szkocja), Francja, Włochy, Polska (np. kopalnie soli w Wieliczce i Bochni) oraz Rosja.

Rzadkość

Bardzo pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy anhydrytu to te, które wykazują dobrze wykształcone kryształy, zwłaszcza te o rzadkich barwach, takich jak niebieska, fioletowa czy różowa. Przezroczystość i brak inkluzji również zwiększają wartość kolekcjonerską. Duże, estetyczne skupienia ziarniste lub włókniste, szczególnie te z ciekawymi asocjacjami mineralnymi, są również poszukiwane. ## Popularne stanowiska Cenione okazy anhydrytu pochodzą z różnych miejsc na świecie. Włoskie złoża dostarczają często piękne, niebieskie kryształy (tzw. angelit). W Polsce, w kopalniach soli w Wieliczce i Bochni, można znaleźć interesujące skupienia anhydrytu. Inne ważne lokalizacje to Meksyk, Stany Zjednoczone i Niemcy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Anhydryt jest minerałem stosunkowo miękkim, dlatego należy go czyścić ostrożnie. Najlepiej używać miękkiej szczoteczki i letniej wody. W przypadku silniejszych zabrudzeń można zastosować delikatne mydło, a następnie dokładnie spłukać okaz wodą destylowaną. ## Czego unikać Należy unikać stosowania agresywnych środków chemicznych, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Anhydryt jest wrażliwy na wilgoć, ponieważ w kontakcie z wodą może ulec uwodnieniu i przekształcić się w gips, co prowadzi do zwiększenia objętości i pęknięć. Z tego powodu należy unikać długotrwałego kontaktu z wodą oraz przechowywania w miejscach o wysokiej wilgotności. Ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne może powodować blaknięcie niektórych odmian barwnych. ## Przechowywanie Anhydryt najlepiej przechowywać w suchym miejscu, z dala od źródeł wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego. Okazy można umieścić w zamkniętych gablotach lub pudełkach wyłożonych miękkim materiałem, aby zapobiec zarysowaniom i uszkodzeniom mechanicznym.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej