Miniatura Szafiru, Kaszmir, Indie

Charakterystyka Szafir jest odmianą korundu (tlenku glinu), charakteryzującą się wysoką twardością i szklistym połyskiem. Typowy okaz szafiru to zazwyczaj niebieski kryształ, często o pokroju słupkowym lub beczułkowatym, z widocznymi strefami wzrostu. Barwa niebieska wynika z obecności śladowych ilości żelaza i tytanu w strukturze krystalicznej. Okazy jubilerskie są zazwyczaj przezroczyste, natomiast w kolekcjach spotyka się również okazy nieprzezroczyste lub przeświecające. Właściwości fizyczne Szafir charakteryzuje się twardością 9 w skali Mohsa, co czyni go jednym z najtwardszych minerałów, ustępującym jedynie diamentowi. Posiada szklisty połysk, a jego gęstość wynosi około 3.95-4.03 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego, a przełam ma muszlowy do nierównego. Nie wykazuje łupliwości, choć może występować parting. Barwy i odmiany Najbardziej znane są szafiry niebieskie, ale minerał ten występuje w szerokiej gamie kolorów, takich jak różowy, żółty, zielony, fioletowy, pomarańczowy, a nawet czarny. Wszystkie odmiany korundu inne niż czerwone (rubin) są nazywane szafirami. Szczególnie cenioną odmianą jest szafir padparadża, o rzadkiej barwie pomarańczowo-różowej. Istnieją również szafiry gwiaździste, które wykazują asteryzm – efekt świetlny w postaci sześcioramiennej gwiazdy, spowodowany obecnością rutylu. Historia i nazwa Nazwa "szafir" pochodzi od greckiego słowa "sappheiros", oznaczającego "niebieski kamień". Minerał ten był znany i ceniony już w starożytności, a jego historia jest ściśle związana z kulturami Bliskiego Wschodu i Azji. Szafiry były używane jako ozdoby, talizmany oraz w insygniach władzy. Wiele legend i wierzeń przypisywało szafirom magiczne właściwości, takie jak ochrona przed złem czy przynoszenie mądrości. Zastosowania Głównym zastosowaniem szafiru jest jubilerstwo, gdzie jest ceniony jako kamień szlachetny do wyrobu biżuterii. Ze względu na swoją twardość, szafir syntetyczny znajduje zastosowanie w przemyśle, między innymi do produkcji odpornych na zarysowania szkieł zegarkowych, elementów optycznych, a także w elektronice jako podłoża dla półprzewodników.

Cechy diagnostyczne

Rozpoznawanie Szafir można rozpoznać po jego wysokiej twardości (rysuje większość minerałów z wyjątkiem diamentu), szklistym połysku oraz charakterystycznym zabarwieniu. Często wykazuje pleochroizm, czyli zmianę barwy w zależności od kąta patrzenia. Występowanie w postaci sześciobocznych słupów jest również cechą diagnostyczną. Odróżnianie od podobnych Szafir może być mylony z innymi niebieskimi minerałami, takimi jak tanzanit, spinel, benitoit czy kyanit. Od tanzanitu odróżnia go wyższa twardość i brak wyraźnej łupliwości. Spinel ma inną strukturę krystaliczną (regularną) i zazwyczaj nie wykazuje pleochroizmu. Kyanit ma niższą twardość i wyraźną łupliwość. Formy kryształów Szafir krystalizuje w układzie trygonalnym, tworząc najczęściej sześcioboczne słupy, często zakończone piramidami. Agregaty bywają ziarniste lub masywne. Występują również kryształy o pokroju beczułkowatym.

Środowisko powstawania

Geneza Szafir powstaje w skałach magmowych, takich jak pegmatyty i bazalty, oraz w skałach metamorficznych, takich jak marmury i gnejsy. Może również występować w aluwialnych złożach wtórnych, gdzie jest wydobywany z osadów rzecznych. Asocjacje mineralne Szafir często współwystępuje z innymi minerałami, takimi jak granaty, spinele, cyrkony, rutyl, muskowit, biotyt oraz skalenie. Lokalizacje Najważniejsze złoża szafirów znajdują się na Sri Lance, w Birmie (Mjanmie), Tajlandii, Australii, Madagaskarze, Tanzanii, Stanach Zjednoczonych (Montana) oraz w Kaszmirze (Indie), skąd pochodzą jedne z najbardziej cenionych, aksamitnie niebieskich szafirów.

Dla kolekcjonera

Kryteria jakości Najważniejsze kryteria jakości dla szafirów to barwa, czystość, szlif i masa. Najbardziej pożądane są szafiry o intensywnej, głębokiej, aksamitnej barwie niebieskiej, bez widocznych inkluzji. Czystość jest oceniana pod lupą dziesięciokrotnie powiększającą. Dobrze wykonany szlif maksymalizuje blask i barwę kamienia. Większe kamienie o wysokiej jakości są znacznie cenniejsze. Popularne stanowiska Najbardziej cenione szafiry pochodzą z Kaszmiru, Birmy (Mjanmy) i Sri Lanki. Szafiry z Kaszmiru są znane z unikalnego, aksamitnego odcienia niebieskiego. Szafiry ze Sri Lanki charakteryzują się szeroką gamą barw, a z Birmy pochodzą kamienie o intensywnym, czystym niebieskim kolorze.