Zielono-żółty piromorfit z malachitem z Konga

Charakterystyka Piromorfit jest minerałem fosforanowym o wzorze Pb₅(PO₄)₃Cl, należącym do grupy apatytu. Występuje w formie heksagonalnych kryształów, często o pokroju słupkowym lub beczułkowatym, a także w skupieniach ziarnistych, nerkowatych czy promienistych. Kryształy piromorfitu bywają puste w środku lub mają zaokrąglone krawędzie. Często tworzy atrakcyjne, dobrze wykształcone okazy kolekcjonerskie. Właściwości fizyczne Piromorfit charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 3.5-4. Jego gęstość właściwa to 7.04. Minerał ten posiada połysk żywiczny do półdiamentowego, a jego rysa jest biała. Jest przezroczysty do przeświecającego. Barwy i odmiany Piromorfit występuje w szerokiej gamie barw, najczęściej zielonych (od jasnozielonego do ciemnozielonego), żółtych, zielonkawożółtych, pomarańczowożółtych, a także w odcieniach brązu, bieli i bezbarwnych. Barwa w świetle przechodzącym jest bezbarwna lub lekko zabarwiona. Intensywność i odcień barwy zależą od domieszek chemicznych. Historia i nazwa Nazwa piromorfit pochodzi od greckich słów "pyr" (ogień) i "morphe" (forma), nawiązując do jego właściwości topnienia i krystalizacji w kształcie kulek po ostrożnym podgrzewaniu. Minerał został opisany w 1813 roku. Zastosowania Piromorfit jest przede wszystkim minerałem kolekcjonerskim, cenionym za swoje piękne barwy i dobrze wykształcone kryształy. Ze względu na zawartość ołowiu, może być również lokalnie wykorzystywany jako ruda tego metalu, choć nie ma dużego znaczenia przemysłowego.

Cechy diagnostyczne

Rozpoznawanie Piromorfit można rozpoznać po charakterystycznym pokroju heksagonalnych kryształów, często beczułkowatych, oraz po żywicznych lub półdiamentowych połysku. Barwa, zwłaszcza zielona i żółta, jest również ważną cechą diagnostyczną. Niska twardość (3.5-4 w skali Mohsa) pozwala na zarysowanie go stalowym ostrzem. Odróżnianie od podobnych Piromorfit bywa mylony z mimetytem, z którym tworzy szereg izomorficzny. Odróżnienie tych dwóch minerałów często wymaga analiz chemicznych, jednak piromorfit ma zazwyczaj bardziej intensywne barwy zielone i żółte, a jego kryształy są często bardziej beczułkowate. Podobny do niego jest także wanadynit, który jednak ma wyższą gęstość i często bardziej intensywny czerwono-pomarańczowy kolor. Formy kryształów Typowe formy kryształów piromorfitu to słupki heksagonalne, często z wyraźnymi ścianami pryzmatycznymi i piramidalnymi. Często tworzy kryształy beczułkowate, puste w środku lub z zaokrąglonymi krawędziami. Występuje również w skupieniach ziarnistych, nerkowatych, promienistych i skorupowych.

Środowisko powstawania

Geneza Piromorfit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż ołowiu. Tworzy się w wyniku reakcji roztworów zawierających fosforany z minerałami ołowiu, takimi jak galena. Występuje w paragenezach z innymi minerałami wtórnymi ołowiu. Asocjacje mineralne Piromorfit często współwystępuje z takimi minerałami jak galena, cerusyt, anglesyt, wanadynit, mimetyt, baryt, kwarc i limonit. Lokalizacje Znaczące stanowiska piromorfitu obejmują Bad Ems w Niemczech, Les Farges we Francji, Broken Hill w Australii, Bunker Hill w USA (Idaho), a także miejsca w Chinach, Meksyku i Wielkiej Brytanii.

Dla kolekcjonera

Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy piromorfitu to te z dobrze wykształconymi, dużymi i intensywnie zabarwionymi kryształami. Wysoka przezroczystość, brak uszkodzeń mechanicznych oraz estetyczne ułożenie kryształów na matrycy znacząco podnoszą wartość okazu. Poszukiwane są również okazy o rzadkich odmianach barwnych. Popularne stanowiska Szczególnie cenione okazy pochodzą z Les Farges we Francji, gdzie znajdowane są piękne, zielone kryształy, oraz z Broken Hill w Australii, znanej z dużych, często żółtych i brązowych kryształów. Chińskie złoża również dostarczają wysokiej jakości okazów o różnorodnych barwach.