Wezuwian
Wzór chemiczny: (Ca,Na)₁₉(Al,Mg,Fe)₁₃(SiO₄)₁₀(Si₂O₇)₄(OH,F,O)₁₀
Wezuwian to złożony krzemian wapnia, magnezu i glinu, często występujący w formie tetragonalnych kryształów o zmiennej barwie.
Opis
## Charakterystyka Wezuwian jest minerałem krzemianowym o złożonym składzie chemicznym, należącym do grupy sorokrzemianów. Typowe okazy wezuwianu charakteryzują się pryzmatycznymi lub słupkowymi kryształami o przekroju kwadratowym lub ośmiokątnym. Często tworzy zbite lub ziarniste agregaty. Jego wygląd jest zróżnicowany, od przezroczystych i dobrze wykształconych kryształów po masywne, nieprzezroczyste formy. ## Właściwości fizyczne Wezuwian wykazuje twardość 6.5 w skali Mohsa. Połysk minerału jest zazwyczaj szklisty, czasem żywiczny. Jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość wezuwianu wynosi około 3.32 g/cm³. ## Barwy i odmiany Barwa wezuwianu jest bardzo zmienna i może obejmować odcienie brązu, żółci, zieleni (w tym szmaragdowej), bieli, czerwieni, purpury, fioletu, a także niebiesko-zielone i niebieskie. Zdarzają się również okazy brązowo-czarne. Odmiana zielona, chromowa, znana jest jako kalifornit, często mylona z jadeitem. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w 1795 roku. Nazwa "wezuwian" pochodzi od wulkanu Wezuwiusz we Włoszech, gdzie po raz pierwszy znaleziono dobrze wykształcone kryształy tego minerału. Historycznie był również nazywany idokrazem. ## Zastosowania Wezuwian jest przede wszystkim minerałem kolekcjonerskim. Przezroczyste odmiany o atrakcyjnej barwie bywają szlifowane jako kamienie ozdobne, choć rzadko spotyka się je w jubilerstwie ze względu na umiarkowaną twardość i łupliwość.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Wezuwian można rozpoznać po jego tetragonalnym pokroju kryształów, zmiennej barwie, szklistym połysku oraz twardości 6.5 w skali Mohsa. Często występuje w skałach metamorficznych i skarnach. ## Odróżnianie od podobnych Ze względu na zmienność barw, wezuwian może być mylony z wieloma innymi minerałami. Zielone odmiany mogą przypominać jadeit, epidot, diopsyd lub granat. Od epidotu odróżnia go brak wyraźnej łupliwości i odmienny układ krystalograficzny. Od granatów różni się pokrojem kryształów i twardością. Odmiany brązowe mogą być mylone z granatami andradytowymi. ## Formy kryształów Wezuwian tworzy zazwyczaj kryształy o pokroju słupkowym lub pryzmatycznym, często z kwadratowym lub ośmiokątnym przekrojem. Zakończenia kryształów bywają piramidalne. Występuje również w formie ziarnistych, zbitych lub promienistych agregatów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Wezuwian powstaje głównie w wyniku metamorfizmu kontaktowego, zwłaszcza w skarnach, gdzie wapienie i dolomity ulegają przeobrażeniu w kontakcie z intruzjami magmowymi. Może również występować w niektórych skałach metamorficznych regionalnie, takich jak gnejsy i marmury, oraz w żyłach hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Wezuwian często współwystępuje z granatami (szczególnie grossularem i andradytem), diopsydem, wollastonitem, epidotem, kalcytem, kwarcem, fluorytem i magnetytem. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska wezuwianu znajdują się w wielu miejscach na świecie. Klasyczne okazy pochodzą z Wezuwiusza we Włoszech. Inne ważne lokalizacje to m.in. Jeffrey Mine w Kanadzie (różowe i fioletowe odmiany), Pakistan (zielone i brązowe kryształy), Rosja (Ural), USA (Kalifornia, Vermont, Maine), Meksyk i Szwajcaria.
Rzadkość
Bardzo pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy wezuwianu to te o dobrze wykształconych, przezroczystych kryształach, intensywnej i rzadkiej barwie (np. fioletowej, szmaragdowej), bez widocznych inkluzji i uszkodzeń. Rozmiar kryształów również wpływa na ich wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Szczególnie poszukiwane są okazy z historycznych lokalizacji, takich jak Wezuwiusz, oraz te o wyjątkowych barwach z Jeffrey Mine w Kanadzie. Kryształy z Pakistanu i Rosji również cieszą się uznaniem wśród kolekcjonerów.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Wezuwian można czyścić za pomocą miękkiej szczoteczki i letniej wody. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć delikatnego mydła, a następnie dokładnie spłukać okaz czystą wodą. ## Czego unikać Należy unikać stosowania agresywnych środków chemicznych, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Wezuwian jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury, które mogą prowadzić do pęknięć. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne może powodować blaknięcie niektórych odmian barwnych. Ważne jest również unikanie uderzeń, ponieważ minerał posiada słabą łupliwość. ## Przechowywanie Okazy wezuwianu najlepiej przechowywać w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Warto zabezpieczyć je przed kurzem, umieszczając w zamkniętych gablotach lub pudełkach wyłożonych miękkim materiałem, aby uniknąć zarysowań.