Smithsonit
Wzór chemiczny: Zn(CO₃)
Smithsonit to węglan cynku, często tworzący charakterystyczne, nerkowate lub groniaste skupienia o różnorodnej barwie, ceniony w kolekcjonerstwie.
Opis
## Charakterystyka Smithsonit jest minerałem z grupy węglanów, będącym węglanem cynku. Występuje najczęściej w formie nerkowatych, groniastych lub stalaktytowych skupień, rzadziej w postaci dobrze wykształconych kryształów. Powierzchnia skupień bywa gładka lub o delikatnej, ziarnistej strukturze. Jego wygląd jest zróżnicowany, od przezroczystych do przeświecających mas, często o atrakcyjnych barwach. ## Właściwości fizyczne Smithsonit charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 4-4.5. Posiada połysk szklisty do perłowego. Jego gęstość właściwa wynosi 4.42. Minerał ten jest przeświecający, a jego rysa jest biała. ## Barwy i odmiany Smithsonit występuje w szerokiej gamie barw, w tym białej, szarej, żółtej, zielonej (często jabłkowo-zielonej), niebieskiej, różowej, fioletowej, niebieskoszarej oraz brązowej. Barwa zależy od domieszek innych pierwiastków, na przykład miedź nadaje mu odcienie niebieskie i zielone, a kadm - żółte. W świetle przechodzącym bywa bezbarwny lub lekko zabarwiony. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany na cześć Jamesa Smithsona, brytyjskiego chemika i mineraloga, który jako pierwszy odróżnił go od hemimorfitu. Smithsonit został formalnie opisany w 1832 roku. ## Zastosowania Smithsonit jest przede wszystkim minerałem kolekcjonerskim ze względu na swoje atrakcyjne barwy i formy. Stanowi również rudę cynku, choć jego znaczenie przemysłowe jest mniejsze niż sfalerytu.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Smithsonit można rozpoznać po jego charakterystycznych, nerkowatych, groniastych lub stalaktytowych formach. Często występuje w atrakcyjnych, pastelowych barwach. Pomocna w identyfikacji jest również jego twardość (4-4.5 w skali Mohsa) oraz biała rysa. ## Odróżnianie od podobnych Smithsonit bywa mylony z hemimorfitem, z którym współwystępuje. Można je odróżnić na podstawie twardości (hemimorfit jest twardszy, 4.5-5 w skali Mohsa) oraz reakcji na kwas solny - smithsonit reaguje, wydzielając dwutlenek węgla, natomiast hemimorfit nie. Innym podobnym minerałem jest kalcyt, który jest jednak znacznie bardziej miękki i ma inną gęstość. ## Formy kryształów Kryształy smithsonitu są rzadkie, mają romboedryczny lub skalenoedryczny pokrój. Najczęściej tworzy on agregaty o pokroju nerkowatym, groniastym, stalaktytowym, skorupowym, kulistym lub ziemistym.
Środowisko geologiczne
## Geneza Smithsonit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż cynku. Tworzy się w wyniku wietrzenia pierwotnych minerałów cynku, takich jak sfaleryt, w obecności węglanów. Często występuje w wapieniach i dolomitach, gdzie roztwory bogate w cynk reagują z węglanami, tworząc smithsonit. ## Asocjacje mineralne Smithsonit często współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania, takimi jak hemimorfit, cerusyt, anglesyt, malachit, azuryt, kalcyt, limonit oraz goethyt. ## Lokalizacje Znane z pięknych okazów smithsonitu są lokalizacje w Tsumeb (Namibia), Kelly Mine w Socorro County (Nowy Meksyk, USA), Laurion (Grecja), Broken Hill (Australia), Sardinia (Włochy) oraz Choix (Meksyk).
Rzadkość
Bardzo pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy smithsonitu to te o intensywnej i jednolitej barwie, szczególnie niebieskiej, zielonej czy różowej. Ważna jest również forma skupienia - dobrze wykształcone, nerkowate lub groniaste formy o gładkiej, błyszczącej powierzchni są bardzo poszukiwane. Wielkość okazu i brak uszkodzeń mechanicznych również wpływają na jego wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione okazy smithsonitu pochodzą z Tsumeb w Namibii, znanej z niebieskich i zielonych odmian, oraz z Kelly Mine w Nowym Meksyku (USA), gdzie występują charakterystyczne, jabłkowo-zielone okazy.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Smithsonit jest minerałem stosunkowo miękkim, dlatego należy czyścić go delikatnie. Najlepiej używać miękkiej szczoteczki lub bawełnianej szmatki zwilżonej wodą destylowaną. Można również zastosować łagodny roztwór mydła, a następnie dokładnie spłukać czystą wodą i osuszyć. ## Czego unikać Należy unikać stosowania silnych środków chemicznych, kwasów oraz ultradźwiękowych myjek, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału lub zmienić jego barwę. Smithsonit jest wrażliwy na wysoką temperaturę i długotrwałe działanie promieni słonecznych, które mogą spowodować blaknięcie barw. Nie należy narażać go na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Smithsonit najlepiej przechowywać w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Wskazane jest umieszczenie okazu w zamkniętej gablocie lub pudełku, aby chronić go przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na jego względną miękkość, należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami, które mogłyby go zarysować.