Goethyt
Wzór chemiczny: FeO(OH)
Goethyt to powszechny minerał z grupy wodorotlenków żelaza, często występujący w formie nerkowatej, stalaktytowej lub promienistej.
Opis
## Charakterystyka Goethyt jest minerałem wodorotlenku żelaza, często tworzącym skupienia nerkowate, stalaktytowe, promieniste lub włókniste. Występuje również w postaci zbitych mas ziemistych. Jego powierzchnia bywa gładka i lśniąca, przypominająca lakier, lub matowa i porowata. Kryształy goethytu są rzadkie, zazwyczaj igiełkowe lub słupkowe, często prążkowane wzdłuż wydłużenia. ## Właściwości fizyczne Goethyt charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 5-5.5. Posiada połysk od diamentowego do matowego, a w przypadku odmian ziemistych jest on ziemisty. Jest minerałem nieprzezroczystym. Gęstość goethytu wynosi około 4.27 g/cm³. ## Barwy i odmiany Goethyt występuje w barwach od brązowoczarnych, przez żółtobrązowe, po czerwonobrązowe. Odmiany ziemiste są zazwyczaj żółte lub ochrowe. Nie wyróżnia się specyficznych odmian handlowych, jednak różnice w pokroju i barwie są istotne dla kolekcjonerów. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany w 1806 roku na cześć Johanna Wolfganga von Goethego, wybitnego niemieckiego poety, dramaturga i naukowca, który interesował się mineralogią. Nazwa ta upamiętnia jego wkład w rozwój nauk przyrodniczych. ## Zastosowania Goethyt jest ważną rudą żelaza, zwłaszcza w złożach typu limonitowego. Wykorzystywany jest również jako pigment, szczególnie w postaci ochry, która jest naturalnym barwnikiem o żółtym lub brązowym odcieniu.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Goethyt można rozpoznać po charakterystycznej rdzawobrązowej rysie, połysku (często diamentowym lub lakowym na powierzchniach nerkowatych) oraz stosunkowo dużej gęstości. Często występuje w formie naciekowej, nerkowatej lub promienistej. ## Odróżnianie od podobnych Goethyt bywa mylony z hematytem, jednak rysa hematytu jest czerwonobrązowa, a goethytu żółtobrązowa. Od limonitu, który jest mieszaniną minerałów wodorotlenków żelaza, goethyt odróżnia się krystaliczną strukturą i stałym składem chemicznym. Odmiany ziemiste goethytu mogą być trudne do odróżnienia od innych minerałów ilastych, ale rysa jest kluczową cechą diagnostyczną. ## Formy kryształów Kryształy goethytu są zazwyczaj słupkowe lub igiełkowe, często prążkowane równolegle do osi c. Częściej spotyka się go w postaci agregatów promienistych, włóknistych, nerkowatych, stalaktytowych, botryoidalnych lub zbitych mas ziemistych.
Środowisko geologiczne
## Geneza Goethyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż rud żelaza oraz w wyniku wietrzenia innych minerałów zawierających żelazo. Jest głównym składnikiem limonitu, który tworzy się w środowiskach bagiennych i jeziornych. Powstaje również w wyniku hydrotermalnych procesów niskotemperaturowych. ## Asocjacje mineralne Goethyt często współwystępuje z innymi minerałami żelaza, takimi jak hematyt, limonit, syderyt, piryt oraz z kwarcem, kalcytem i minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Znaczące złoża goethytu występują na całym świecie. Do ważnych lokalizacji należą: Niemcy (Siegen, Eiserfeld), Anglia (Cumbria), Francja (Alzacja), Stany Zjednoczone (Kolorado, Michigan), Australia (Pilbara) oraz Brazylia (Minas Gerais).
Rzadkość
Bardzo pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Cenione są okazy o dobrze wykształconych formach nerkowatych, stalaktytowych lub promienistych, z wyraźnym połyskiem i intensywną barwą. Duże, estetyczne skupienia kryształów igiełkowych są również bardzo poszukiwane. Czystość minerału i brak uszkodzeń mechanicznych podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Szczególnie cenione okazy goethytu pochodzą z Siegen w Niemczech, gdzie znajdowane są piękne, błyszczące skupienia nerkowate. Inne popularne miejsca to Cumbria w Anglii, znana z promienistych form, oraz niektóre lokalizacje w USA i Brazylii, gdzie występują duże okazy.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Goethyt można czyścić miękką szczoteczką lub ściereczką. W przypadku silniejszych zabrudzeń dopuszczalne jest użycie wody, najlepiej destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. ## Czego unikać Należy unikać stosowania agresywnych środków chemicznych, takich jak kwasy, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Goethyt jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego odwodnienia i zmiany barwy. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne również może wpływać na jego wygląd. Ze względu na zawartość żelaza, należy chronić okazy przed nadmierną wilgocią, aby zapobiec korozji. ## Przechowywanie Okazy goethytu najlepiej przechowywać w suchym miejscu, z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła. Delikatne, włókniste lub igiełkowe formy powinny być chronione przed uszkodzeniami mechanicznymi, na przykład poprzez umieszczenie ich w pudełkach z miękką wyściółką.