Kwarc dymny z rozwojem okienkowym

Charakterystyka Kwarc dymny jest odmianą kwarcu, minerału z grupy krzemianów, charakteryzującą się zabarwieniem w odcieniach szarości, brązu i czerni. Zabarwienie to jest efektem naturalnego napromieniowania jonizującego, które wpływa na strukturę krystaliczną kwarcu, zmieniając centra barwne. Typowe okazy kwarcu dymnego występują w postaci słupowych kryształów o sześciu ścianach i zakończeniach w kształcie piramidy, często tworząc szczotki krystaliczne lub pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy. Przezroczystość kwarcu dymnego może wahać się od całkowitej przezroczystości do niemal nieprzezroczystości w przypadku bardzo ciemnych odmian. Właściwości fizyczne Kwarc dymny ma twardość 7 w skali Mohsa, co czyni go minerałem stosunkowo odpornym na zarysowania. Posiada szklisty połysk. Przełam jest muszlowy. Nie wykazuje łupliwości. Gęstość właściwa kwarcu dymnego wynosi około 2.65 g/cm³. Barwy i odmiany Barwa kwarcu dymnego jest zmienna i obejmuje odcienie od jasnoszarego, poprzez brązowy, aż do niemal czarnego. Najciemniejsze, nieprzezroczyste odmiany nazywane są morionem. Intensywność barwy zależy od dawki promieniowania, której minerał został poddany oraz od zawartości domieszek glinu w sieci krystalicznej. Zabarwienie może być nierównomierne, z jaśniejszymi lub ciemniejszymi strefami w obrębie jednego kryształu. Historia i nazwa Nazwa "kwarc dymny" odnosi się do jego charakterystycznego, przydymionego wyglądu. Kwarc jest minerałem znanym od starożytności, a jego dymna odmiana była wykorzystywana w jubilerstwie i do produkcji przedmiotów ozdobnych. Zrozumienie mechanizmu powstawania barwy kwarcu dymnego, związanego z promieniowaniem, nastąpiło w XX wieku. Zastosowania Kwarc dymny jest cenionym kamieniem ozdobnym i jubilerskim. Wykorzystuje się go do wyrobu biżuterii, rzeźb oraz przedmiotów dekoracyjnych. Ze względu na swoją twardość i trwałość, nadaje się do szlifowania i polerowania. W przeszłości był również używany do produkcji soczewek i okularów przeciwsłonecznych, zwłaszcza w Chinach.

Cechy diagnostyczne

Rozpoznawanie Kwarc dymny można rozpoznać po jego charakterystycznej barwie, która waha się od szarej, przez brązową, do czarnej. Kryształy często mają typowy dla kwarcu słupowy kształt z piramidalnymi zakończeniami. Twardość 7 w skali Mohsa pozwala na zarysowanie szkła, co jest pomocną cechą diagnostyczną. Połysk jest szklisty. Odróżnianie od podobnych Kwarc dymny może być mylony z innymi ciemnymi minerałami, takimi jak turmalin (szorl) lub obsydian. Od turmalinu odróżnia go brak wyraźnego pleochroizmu oraz inna forma kryształów (turmalin często ma przekrój trójkątny). Od obsydianu, który jest szkłem wulkanicznym, kwarc dymny różni się krystaliczną strukturą i twardością (obsydian jest miększy). Ciemne odmiany kwarcu dymnego (morion) mogą być podobne do czarnych odmian kwarcu, jednak morion charakteryzuje się zazwyczaj bardziej intensywną i jednolitą barwą. Formy kryształów Kwarc dymny najczęściej występuje w postaci dobrze wykształconych, sześciobocznych słupów zakończonych piramidami. Kryształy mogą być pojedyncze, tworzyć zrosty lub szczotki krystaliczne na podłożu skalnym. Często obserwuje się też agregaty ziarniste lub masywne.

Środowisko powstawania

Geneza Kwarc dymny powstaje w skałach magmowych, takich jak granity i pegmatyty, a także w żyłach hydrotermalnych. Jego charakterystyczne zabarwienie jest wynikiem naturalnego promieniowania jonizującego (np. od pierwiastków promieniotwórczych obecnych w otaczających skałach) oddziałującego na sieć krystaliczną kwarcu zawierającego domieszki glinu. Proces ten prowadzi do powstania centrów barwnych, które absorbują światło, nadając minerałowi dymny odcień. Asocjacje mineralne Kwarc dymny często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla środowisk pegmatytowych i hydrotermalnych. Należą do nich skalenie (ortoklaz, albit), miki (muskowit, biotyt), turmaliny, topazy, beryle oraz granaty. Może również występować w towarzystwie innych odmian kwarcu, takich jak kwarc mleczny czy kryształ górski. Lokalizacje Znaczące złoża kwarcu dymnego znajdują się w wielu miejscach na świecie. Do najbardziej znanych należą Brazylia (Minas Gerais), Szwajcaria (Alpy), Stany Zjednoczone (Kolorado, Arkansas), Madagaskar, Rosja (Ural) oraz Ukraina. W Polsce okazy kwarcu dymnego można znaleźć w Sudetach, zwłaszcza w rejonie Strzegomia i Karkonoszy.

Dla kolekcjonera

Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy kwarcu dymnego charakteryzują się intensywną, jednolitą barwą, wysoką przezroczystością oraz dobrze wykształconymi, nieuszkodzonymi kryształami. Duże, pojedyncze kryształy o wyraźnych ścianach i ostrych krawędziach są szczególnie poszukiwane. Ważna jest również estetyka okazu jako całości, w tym sposób, w jaki kryształy są osadzone na matrycy. Popularne stanowiska Do najbardziej cenionych stanowisk kwarcu dymnego należą Alpy Szwajcarskie, znane z dużych i czystych kryształów, oraz Brazylia, skąd pochodzą okazy o różnorodnych odcieniach brązu. Okazy z Kolorado w USA również cieszą się uznaniem ze względu na swoją jakość i ciemne zabarwienie.