Wiwianit
Wiwianit to rzadki minerał fosforanowy, znany z intensywnej barwy, która zmienia się pod wpływem światła, oraz charakterystycznych, wydłużonych kryształów.
Opis
## Charakterystyka Wiwianit jest uwodnionym fosforanem żelaza, często tworzącym wydłużone, słupkowe lub igiełkowe kryształy, które mogą osiągać znaczne rozmiary. Świeżo wydobyty minerał jest zazwyczaj bezbarwny lub bladozielony, jednak pod wpływem ekspozycji na światło słoneczne i powietrze utlenia się, przyjmując intensywne odcienie niebieskiego, granatowego, a nawet czarnego. Kryształy bywają przezroczyste do przeświecających, a ich powierzchnia często wykazuje wyraźne prążkowanie wzdłuż wydłużenia. ## Właściwości fizyczne Twardość wiwianitu w skali Mohsa wynosi od 1,5 do 2, co czyni go minerałem bardzo miękkim. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co sprawia, że jest kruchy i łatwo się rozwarstwia. Połysk wiwianitu jest szklisty do perłowego na powierzchniach łupliwości. Gęstość waha się w przedziale 2,6-2,7 g/cm³. ## Barwy i odmiany Typowe barwy wiwianitu to bezbarwny, bladozielony, niebieskozielony, indygowy, ciemnoniebieski, a nawet czarny. Zmiana barwy jest wynikiem utleniania jonów żelaza Fe²⁺ do Fe³⁺. Nie wyróżnia się specyficznych odmian handlowych, jednak okazy o intensywnym, głębokim niebieskim kolorze są najbardziej cenione. ## Historia i nazwa Wiwianit został po raz pierwszy opisany w 1817 roku przez niemieckiego mineraloga Abrahama Gottloba Wernera. Nazwa minerału pochodzi od nazwiska angielskiego mineraloga i kolekcjonera minerałów, Johna Henry'ego Viviana (1785-1855), który odkrył ten minerał w Kornwalii w Anglii. ## Zastosowania Wiwianit nie ma znaczących zastosowań przemysłowych. Jest to przede wszystkim minerał kolekcjonerski, ceniony za swoje estetyczne walory, zwłaszcza intensywną barwę i dobrze wykształcone kryształy. Bywa również przedmiotem badań naukowych ze względu na swoje właściwości krystalochemiczne i procesy utleniania.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Wiwianit można rozpoznać po charakterystycznej, często intensywnie niebieskiej lub niebieskozielonej barwie, która rozwija się po ekspozycji na światło. Pomocne są również wydłużone, słupkowe kryształy z doskonałą łupliwością wzdłuż ich długości. Miękkość minerału (można go zarysować paznokciem) jest również cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Wiwianit bywa mylony z lazurytem, azurytem czy indygolitem (niebieskim turmalinem) ze względu na podobną barwę. Jednakże, wiwianit jest znacznie bardziej miękki i posiada doskonałą łupliwość, czego brakuje wymienionym minerałom. Zmiana barwy pod wpływem światła jest również unikalną cechą wiwianitu. ## Formy kryształów Wiwianit najczęściej występuje w postaci wydłużonych, słupkowych, igiełkowych lub włóknistych kryształów. Często tworzy promieniste lub gwiaździste agregaty. Może również występować w formie zbitych mas, konkrecji lub jako naloty i inkrustacje.
Środowisko geologiczne
## Geneza Wiwianit jest minerałem wtórnym, powstającym w środowiskach redukujących, bogatych w fosforany i żelazo. Często tworzy się w strefach wietrzenia złóż rud żelaza, w osadach jeziornych i bagiennych, w torfowiskach, a także w kościach i zębach skamieniałych zwierząt. Może również występować w pegmatytach i żyłach hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Wiwianit często współwystępuje z innymi minerałami fosforanowymi, takimi jak fosforyt, apatyt, a także z pirytem, markasytem, syderytem i limonitem. W środowiskach osadowych może być związany z materią organiczną. ## Lokalizacje Znaczące złoża wiwianitu występują w wielu miejscach na świecie. Do najważniejszych należą: Boliwia (kopalnia Siglo XX, Llallagua), gdzie znaleziono jedne z największych i najpiękniejszych kryształów; Rosja (Kercz, Półwysep Tamański); Stany Zjednoczone (Kolorado, New Jersey); Australia (Queensland); Anglia (Kornwalia); Niemcy (Saksonia); oraz Kamerun.
Rzadkość
Rzadki
Sklep › Wiwianit