witlockit
Rzadki fosforan wapnia i magnezu, znany z występowania w ziemskich pegmatytach oraz jako ważny składnik skał księżycowych i meteorytów.
Opis
## Charakterystyka Whitlockit jest minerałem z gromady fosforanów, chemicznie złożonym fosforanem wapnia i magnezu. Tworzy najczęściej niewielkie, dobrze wykształcone kryształy o pokroju romboedrycznym lub tabliczkowym. Występuje również w formie skupień ziarnistych, rozetowych oraz jako konkrecje. Kryształy bywają przezroczyste do przeświecających, z połyskiem od szklistego do lekko żywicznego. ## Właściwości fizyczne Twardość minerału wynosi 5 w skali Mohsa, co plasuje go w tej samej klasie co apatyt. Jest stosunkowo kruchy, a jego gęstość to około 3,12 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest muszlowy do nierównego. Jest powoli rozpuszczalny w kwasach. ## Barwy i odmiany Whitlockit jest najczęściej bezbarwny, biały, szary lub przybiera delikatne odcienie różu i żółci. Nie tworzy odmian barwnych o znaczeniu handlowym. Jego bezwodny (niezawierający wodoru) odpowiednik, występujący w środowiskach pozaziemskich (np. w meteorytach), jest osobnym minerałem o nazwie merrillit. ## Historia i nazwa Minerał został opisany w 1941 roku i nazwany na cześć Herberta Percy'ego Whitlocka (1868–1948), amerykańskiego mineraloga i wieloletniego kustosza zbiorów w Amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku. Miejscem typowym jest kopalnia Palermo No. 1 w North Groton, w stanie New Hampshire (USA). ## Zastosowania Whitlockit nie ma zastosowań przemysłowych. Posiada jednak duże znaczenie naukowe, zwłaszcza w badaniach meteorytów i skał księżycowych, gdzie jego obecność dostarcza informacji o warunkach panujących w Układzie Słonecznym. Jest również ceniony przez kolekcjonerów rzadkich minerałów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację są charakterystyczne, często romboedryczne kryształy, twardość (5 w skali Mohsa) oraz brak łupliwości. Występowanie w paragenezie z innymi fosforanami w pegmatytach granitowych jest również silną wskazówką. Czasem wykazuje słabą, różowawą fluorescencję w świetle UV. ## Odróżnianie od podobnych Whitlockit bywa mylony z apatytem, który jest jednak heksagonalny i często tworzy kryształy o pokroju słupkowym. Od kwarcu odróżnia go znacznie niższa twardość (5 wobec 7). Dolomit i kalcyt są znacznie bardziej miękkie i gwałtownie reagują z kwasem solnym, podczas gdy whitlockit rozpuszcza się w nim powoli. ## Formy kryształów Najczęściej spotykane są małe, romboedryczne lub grubo tabliczkowe kryształy. Minerał tworzy także skupienia ziarniste, promieniste agregaty oraz zaokrąglone guzki i konkrecje.
Środowisko geologiczne
## Geneza Whitlockit jest minerałem wtórnym, powstającym w złożonych pegmatytach granitowych, gdzie krystalizuje w późnych stadiach procesów hydrotermalnych. Spotykany jest również w osadowych złożach fosforytów. Co istotne, jest ważnym minerałem akcesorycznym w skałach pozaziemskich - zidentyfikowano go w próbkach z Księżyca oraz w wielu typach meteorytów (chondrytach, achondrytach, pallasytach). ## Asocjacje mineralne W pegmatytach współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak ludlamit, fairfieldyt, trifylin, a także z kwarcem, syderytem i miką. W meteorytach towarzyszą mu oliwin, pirokseny, plagioklaz i troilit. ## Lokalizacje Najbardziej znane stanowiska z dobrze wykształconymi kryształami to kopalnie w USA, m.in. Palermo Mine w New Hampshire (miejsce typowe) oraz Tip Top Mine w Dakocie Południowej. Minerał ten jest również znajdowany w wielu innych lokalizacjach na świecie, w tym w Australii, Niemczech i Szwecji, jednak rzadko w formie atrakcyjnych okazów. Jego obecność jest potwierdzona w licznych znaleziskach meteorytów na całym świecie.
Rzadkość
Rzadki
Sklep › witlockit