Paryzyt
Paryzyt to rzadki minerał węglanowy fluorku wapnia i ceru, tworzący zazwyczaj heksagonalne kryształy o barwie żółtej do brązowej.
Opis
## Charakterystyka Paryzyt jest minerałem z grupy węglanów, charakteryzującym się obecnością pierwiastków ziem rzadkich, głównie ceru. Występuje najczęściej w postaci heksagonalnych, słupkowych lub tabliczkowych kryształów, często z wyraźnym prążkowaniem. Jego barwa waha się od jasnożółtej, przez miodowo-żółtą, po brązową, a czasem nawet czerwonawobrązową. Kryształy bywają przezroczyste do przeświecających, z wyraźnym połyskiem. Agregaty paryzytu mogą być zbite lub promieniste. ## Właściwości fizyczne Paryzyt charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 4,5. Posiada szklisty do żywicznego połysk. Jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość minerału wynosi około 4,3-4,4 g/cm³. ## Barwy i odmiany Typowe barwy paryzytu to żółta, miodowo-żółta, brązowa, a także czerwonawobrązowa. Intensywność barwy może zależeć od zawartości domieszek pierwiastków ziem rzadkich. Nie wyróżnia się powszechnie znanych odmian handlowych paryzytu, jednak jego barwa ma znaczenie dla kolekcjonerów. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w 1845 roku w kopalni szmaragdów w Muso, w Kolumbii. Nazwa "paryzyt" pochodzi od nazwiska J.J. Paris, właściciela kopalni, w której po raz pierwszy znaleziono ten minerał. ## Zastosowania Paryzyt jest minerałem o znaczeniu przede wszystkim kolekcjonerskim. Ze względu na zawartość pierwiastków ziem rzadkich, teoretycznie mógłby być ich źródłem, jednak jego rzadkość i niewielkie występowanie sprawiają, że nie ma znaczenia ekonomicznego jako ruda.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Paryzyt można rozpoznać po heksagonalnym pokroju kryształów, często z wyraźnym prążkowaniem na ścianach słupów. Charakterystyczna jest również jego barwa – od żółtej do brązowej – oraz szklisty do żywicznego połysk. Twardość 4,5 w skali Mohsa jest również cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Paryzyt bywa mylony z innymi minerałami węglanowymi zawierającymi pierwiastki ziem rzadkich, takimi jak bastnezyt czy synchizyt. Różni się od nich składem chemicznym oraz szczegółami budowy krystalicznej. Od bastnezytu odróżnia go obecność wapnia w składzie chemicznym. Od synchizytu odróżnia się podwójną warstwą węglanu wapnia i ceru, podczas gdy synchizyt ma pojedynczą. ## Formy kryształów Paryzyt najczęściej tworzy heksagonalne, słupkowe lub tabliczkowe kryształy. Często występują zbliźniaczenia. Na ścianach słupów często widoczne jest poziome prążkowanie. Może tworzyć również agregaty promieniste lub zbite.
Środowisko geologiczne
## Geneza Paryzyt jest minerałem hydrotermalnym, powstającym w niskich i średnich temperaturach. Występuje w żyłach hydrotermalnych, często związanych z intruzjami alkalicznymi oraz w złożach karbonatytowych. Może również tworzyć się w pegmatytach i w skałach metamorficznych. ## Asocjacje mineralne Paryzyt często współwystępuje z innymi minerałami zawierającymi pierwiastki ziem rzadkich, takimi jak bastnezyt, synchizyt, fluoryty, ankeryt, kalcyt, kwarc, a także z minerałami takimi jak pirochlor czy monacyt. ## Lokalizacje Najbardziej znane stanowiska paryzytu to kopalnia szmaragdów w Muso w Kolumbii, gdzie został odkryty. Inne ważne miejsca występowania to Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada), Langesundsfjord w Norwegii, Półwysep Kolski w Rosji, a także niektóre lokalizacje w USA (Montana, Arkansas) i w Afryce (Kongo, Tanzania).
Rzadkość
Rzadki
Sklep › Paryzyt