Oxyyttrobetafite-(Y)
Bardzo rzadki minerał z supergrupy pirochloru, tlenek itru i tytanu, znajdowany w pegmatytach granitowych.
Opis
## Charakterystyka Oxyyttrobetafit-(Y) to rzadki minerał należący do supergrupy pirochloru. Jest tlenkiem itru i tytanu, a jego nazwa odzwierciedla skład chemiczny - dominację tlenu, itru oraz przynależność do grupy betafitu. Zazwyczaj tworzy niewielkie, bezkształtne ziarna lub słabo wykształcone kryształy wrosłe w skałę macierzystą. Dobrze uformowane kryształy są rzadkością i przyjmują formę ośmiościanów, często o zaokrąglonych krawędziach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 5 w skali Mohsa i jest kruchy. Ma stosunkowo dużą gęstość, wynoszącą około 4.99 g/cm³. Połysk jest najczęściej żywiczny, tłusty lub submetaliczny, co jest typowe dla minerałów, które uległy częściowej metamektyzacji (zniszczeniu struktury krystalicznej przez promieniowanie). Jest nieprzezroczysty, jedynie na bardzo cienkich odłamkach może przeświecać. ## Barwy i odmiany Oxyyttrobetafit-(Y) ma barwę od ciemnoczerwonobrunatnej do czarnej. Rysa jest jaśniejsza, zazwyczaj jasnobrązowa. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie opisany i uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1999 roku. Nazwa nawiązuje do jego składu: "oxy" wskazuje na tlen (O) w specyficznej pozycji w strukturze, "yttro" na dominujący itr (Y), a "betafit" na przynależność do grupy betafitu, gdzie tytan jest dominującym pierwiastkiem na pozycji B. Stanowiskiem typowym jest pegmatyt Evans-Lou w Quebecu w Kanadzie. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, oxyyttrobetafit-(Y) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów rzadkich.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja oxyyttrobetafitu-(Y) w terenie jest bardzo trudna. Wskazówkami mogą być: ciemna barwa (brunatnoczarna, czarna), żywiczny lub submetaliczny połysk, duża gęstość, występowanie w pegmatytach granitowych oraz, jeśli widoczna, ośmiościenna forma kryształów. Minerał jest często metamiktyczny, co oznacza, że nie wykazuje ostrego wzoru dyfrakcji rentgenowskiej bez uprzedniego wygrzania. ## Odróżnianie od podobnych Oxyyttrobetafit-(Y) jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od innych ciemnych minerałów z supergrupy pirochloru (np. uranopirochloru, betafitu) oraz innych podobnych tlenków metali rzadkich, takich jak euksenit-(Y), samarskit-(Y) czy fergusonit-(Y). Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu określenia dokładnego składu chemicznego. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc najczęściej kryształy o pokroju ośmiościanu (oktaedru). Kryształy są jednak rzadkie, często niedoskonale wykształcone, z zaokrąglonymi ścianami. Zazwyczaj występuje w postaci nieregularnych ziaren i agregatów wrosłych w skałę.
Środowisko geologiczne
## Geneza Oxyyttrobetafit-(Y) jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach różnicowania się magmy w pegmatytach granitowych, szczególnie tych wzbogaconych w pierwiastki ziem rzadkich (REE), niob, tantal i tytan. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów z pierwiastkami rzadkimi. Do jego najczęstszych asocjacji należą kwarc, mikroklin, albit, biotyt, a także rzadsze minerały, takie jak fergusonit-(Y), hellandyt-(Y), ksenotym-(Y), cyrkon, allanit-(Ce) i magnetyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i najlepiej poznanym miejscem występowania oxyyttrobetafitu-(Y) jest jego lokalizacja typowa - pegmatyt Evans-Lou, położony w regionie Outaouais, w prowincji Quebec w Kanadzie. Jest to bardzo rzadki minerał, a jego potwierdzone wystąpienia poza tym stanowiskiem są nieliczne i słabo udokumentowane.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Sklep › Oxyyttrobetafite-(Y)