Mathesiusite
Mathesiusyt to rzadki, radioaktywny minerał wtórny uranu, tworzący charakterystyczne, igiełkowe kryształy o intensywnie żółtej barwie.
Opis
## Charakterystyka Mathesiusyt jest uwodnionym siarczanem uranylu, potasu i wanadu. Występuje w formie bardzo drobnych, igiełkowych lub włóknistych kryształów, które najczęściej tworzą promieniste skupienia, rozetki i naskorupienia na skale macierzystej. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, kanarkowożółta lub zielonkawożółta barwa, która sprawia, że jest łatwo zauważalny mimo niewielkich rozmiarów kryształów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo kruchy i miękki, o twardości około 2 w skali Mohsa. Połysk jest szklisty na ścianach kryształów, a jedwabisty w przypadku skupień włóknistych. Jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na wysoką zawartość uranu, ma znaczną gęstość wynoszącą około 4,03 g/cm³. ## Barwy i odmiany Mathesiusyt występuje w jednolitych, jaskrawych odcieniach żółci, od kanarkowej po zielonkawożółtą. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie opisany w 2013 roku przez zespół mineralogów pod kierownictwem Jakuba Plášila. Jego nazwa honoruje Johannesa Mathesiusa (1504–1565), niemieckiego duchownego, kaznodzieję i kronikarza, który jako jeden z pierwszych opisywał minerały z Jáchymova w Czechach - miejsca odkrycia mathesiusytu (kopalnia Rovnost I). ## Zastosowania Ze względu na rzadkość występowania, mathesiusyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi natomiast obiekt zainteresowania naukowego i jest cenionym minerałem kolekcjonerskim, poszukiwanym ze względu na atrakcyjną formę i intensywną barwę. Należy pamiętać, że jako minerał uranu jest radioaktywny.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami rozpoznawczymi mathesiusytu są jego forma - promieniste agregaty złożone z drobnych, igiełkowych kryształów - oraz intensywna, kanarkowożółta barwa. Kluczową cechą diagnostyczną jest również silna, zielona fluorescencja w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Odróżnianie od podobnych Mathesiusyt bywa mylony z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie i podobnej formie, takimi jak zippeit czy uranopilite. Zippeit często tworzy bardziej zbite, ziemiste naskorupienia i wykazuje nieco inną fluorescencję. Uranopilite może mieć bardziej zielonkawy odcień. Pewne rozróżnienie tych minerałów bez zaawansowanych badań (analiza chemiczna, XRD) jest bardzo trudne i często opiera się na analizie minerałów towarzyszących w danej lokalizacji. ## Formy kryształów Kryształy mathesiusytu są zawsze bardzo małe, igiełkowe (acykularne) lub włókniste. Prawie nigdy nie występują jako pojedyncze kryształy, lecz tworzą charakterystyczne, promieniste agregaty przypominające małe słońca, wachlarze lub puszyste kule. Mogą również tworzyć gęste, spilśnione maty na powierzchni skał.
Środowisko geologiczne
## Geneza Mathesiusyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranu. Tworzy się w wyniku wietrzenia pierwotnych rud uranowych (głównie uraninitu) w środowisku bogatym w siarczany, potas i wanad. Jest to typowy minerał strefy wietrzenia, często znajdowany na ociosach starych wyrobisk górniczych, gdzie krystalizuje z przesiąkających, kwaśnych wód kopalnianych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami i wanadanami uranu. Do jego najczęstszych asocjacji należą adolfpateraite (w lokalizacji typowej), zippeit, uranopilite, johannit oraz gips. ## Lokalizacje Najważniejszym i najbardziej znanym na świecie miejscem występowania mathesiusytu, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kompleks kopalni Rovnost w Jáchymovie (Czechy). Został również zidentyfikowany w kilku innych miejscach na świecie, m.in. w kopalni Blue Lizard w hrabstwie San Juan (Utah, USA).
Rzadkość
Rzadki
Sklep › Mathesiusite