leucyt
Leucyt to krzemian potasu i glinu, tworzący charakterystyczne, białe lub szare kryształy o kształcie zbliżonym do dwudziestoczterościanu trapezoidalnego, występujący w skałach wulkanicznych ubogich w krzemionkę.
Opis
## Charakterystyka Leucyt jest minerałem z grupy skaleniowców, zaliczanym do krzemianów. Tworzy typowe, dobrze wykształcone kryształy o formie charakterystycznego dwudziestoczterościanu deltoidalnego (trapezoedru), które na pierwszy rzut oka wyglądają jak kryształy układu regularnego. W rzeczywistości krystalizuje w wysokich temperaturach w układzie regularnym, a następnie podczas ochładzania (poniżej 625°C) przechodzi transformację do układu tetragonalnego, zachowując swój pierwotny, zewnętrzny kształt. Zjawisko to czyni go przykładem paramorfozy. Najczęściej występuje w postaci wrosłych, białych lub szarych kryształów w drobnoziarnistej masie skalnej skał wulkanicznych. ## Właściwości fizyczne Twardość leucytu w skali Mohsa wynosi 5,5-6, co plasuje go w tej samej kategorii co skalenie. Ma połysk szklisty, czasem przechodzący w tłusty na powierzchniach przełamu. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Jego gęstość to około 2,45-2,50 g/cm³, jest więc stosunkowo lekki. Wykazuje bardzo niewyraźną łupliwość i kruchość, a jego przełam jest muszlowy. ## Barwy i odmiany Leucyt jest najczęściej biały lub szary. Czyste, przezroczyste kryształy bywają bezbarwne, a zanieczyszczenia mogą nadawać mu żółtawy lub czerwonawy odcień. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1791 roku przez Abrahama Gottloba Wernera, pochodzi od greckiego słowa "leukos" (λευκός), oznaczającego "biały". Nawiązuje ona bezpośrednio do najczęściej spotykanej barwy tego minerału. ## Zastosowania Leucyt nie ma obecnie istotnych zastosowań przemysłowych, chociaż historycznie badano możliwość wykorzystania law bogatych w leucyt jako źródła potasu do produkcji nawozów. W petrologii jest ważnym minerałem wskaźnikowym, pomagającym określić warunki krystalizacji magmy. Dla kolekcjonerów stanowi interesujący i klasyczny minerał ze względu na jego wyjątkową formę krystaliczną.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną leucytu jest jego charakterystyczna forma krystaliczna - dwudziestoczterościan deltoidalny (trapezoedr). Występowanie w skałach wulkanicznych bogatych w potas i ubogich w krzemionkę (jak fonolity i leucytyty) jest również silną wskazówką. Biała rysa i szklisty połysk pomagają w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Leucyt bywa mylony z analcymem, który tworzy kryształy o bardzo podobnym kształcie. Analcym jest jednak zeolitem sodowym, krystalizującym w innych warunkach geologicznych (często w pęcherzach pogazowych w bazaltach) i ma nieco niższą twardość. Granaty (głównie z grupy grossularu) mogą mieć podobny kształt, ale są znacznie twardsze (powyżej 6,5 w skali Mohsa) i gęstsze, a także występują w innych typach skał, głównie metamorficznych. ## Formy kryształów Leucyt tworzy niemal wyłącznie kryształy w formie dwudziestoczterościanu deltoidalnego. Mogą one być ostrokrawędziste i w pełni wykształcone, występując jako porfirokryształy w skale macierzystej lub, rzadziej, jako luźne, pojedyncze kryształy uwolnione z wietrzejącej skały.
Środowisko geologiczne
## Geneza Leucyt jest minerałem magmowym, krystalizującym w wysokich temperaturach bezpośrednio z lawy bogatej w potas i niedosyconej krzemionką. Jest typowym minerałem skał wylewnych, takich jak fonolity, leucytyty i tefryty leucytowe. Jego obecność wyklucza współwystępowanie pierwotnego kwarcu, ponieważ leucyt reaguje z krzemionką, tworząc skaleń potasowy. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często występuje w towarzystwie sanidynu, nefelinu, augitu (klinopiroksenu), oliwinu i melilitu. W zależności od lokalizacji, mogą mu towarzyszyć również różne zeolity jako produkty wtórnych przemian. ## Lokalizacje Najbardziej klasyczne i znane na świecie stanowiska leucytu znajdują się we Włoszech, w kompleksie wulkanicznym Wezuwiusza (Monte Somma) oraz w Górach Albańskich (np. w rejonie Roccamonfina). Piękne kryształy pochodzą również z wulkanicznego regionu Eifel w Niemczech. W Stanach Zjednoczonych znane są wystąpienia w Leucite Hills w stanie Wyoming. Minerał ten jest również składnikiem skałotwórczym law wulkanów w Afryce, np. Nyiragongo w Demokratycznej Republice Konga.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › leucyt