Grossular
Grossular to krzemian wapnia i glinu z grupy granatów, ceniony za szeroką gamę barw, od bezbarwnego, przez zielony i żółty, po pomarańczowobrązowy.
Opis
## Charakterystyka Grossular, będący krzemianem wapniowo-glinowym, należy do szerokiej i zróżnicowanej grupy granatów. Tworzy charakterystyczne, dobrze wykształcone kryształy o formie dwunastościanu rombowego lub dwudziestoczterościanu deltoidowego, często o wysokim połysku. Występuje również w postaci skupień ziarnistych lub zbitych mas. Jego nazwa nie jest związana z kolorem zielonym, jak się często sądzi, a z szeroką paletą barw, w której występuje. ## Właściwości fizyczne Grossular charakteryzuje się twardością w zakresie 6,5-7,5 w skali Mohsa, co czyni go minerałem stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma połysk szklisty, czasem przechodzący w żywiczny, szczególnie w przypadku odmiany hessonit. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Gęstość waha się w granicach 3,57-3,61 g/cm³. ## Barwy i odmiany Grossular jest jednym z najbardziej zróżnicowanych kolorystycznie granatów. Najważniejsze odmiany to: - **Hessonit**: Odmiana o barwie od pomarańczowej i miodowożółtej do czerwonobrązowej, nazywana "kamieniem cynamonowym". Charakterystyczna dla niej jest wewnętrzna tekstura przypominająca zmącony syrop lub falujące, gorące powietrze. - **Tsavoryt**: Intensywnie zielona, szmaragdowa odmiana, której barwa spowodowana jest obecnością wanadu lub chromu. Jest to najcenniejsza odmiana grossularu. - **Leukogranat**: Rzadka, bezbarwna forma grossularu. - **Hydrogrossular**: Zazwyczaj zielonkawa, nieprzezroczysta i zbita odmiana zawierająca w strukturze grupy hydroksylowe (OH). Bywa mylona z jadeitem. ## Historia i nazwa Nazwa "grossular" pochodzi od łacińskiej nazwy agrestu, *ribes grossularia*, w nawiązaniu do jasnozielonych, kulistych kryształów znalezionych po raz pierwszy w rejonie rzeki Wiluj na Syberii. Minerał został opisany przez Abrahama Gottloba Wernera w 1808 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją barwę, połysk i twardość, grossular jest cenionym kamieniem jubilerskim i kolekcjonerskim. Największe znaczenie w jubilerstwie mają tsavoryt i hessonit. Masywne, zbite odmiany bywają wykorzystywane jako materiał rzeźbiarski.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną grossularu, podobnie jak innych granatów, jest jego forma krystalograficzna - najczęściej dwunastościan rombowy lub dwudziestoczterościan deltoidowy. Inne istotne cechy to twardość (6,5-7,5), szklisty lub żywiczny połysk oraz brak łupliwości. W odmianie hessonit charakterystyczna jest "oleista" lub "syropowata" tekstura wewnętrzna. ## Odróżnianie od podobnych - **Zielony grossular (tsavoryt)** można pomylić ze szmaragdem, który jednak jest bardziej miękki (7,5-8) i krystalizuje w innym układzie (heksagonalnym). - **Hessonit** bywa mylony z cytrynem (odmiana kwarcu), który jest znacznie lżejszy i ma niższą twardość, oraz ze spessartynem, od którego odróżnia się go na podstawie właściwości optycznych i gęstości. - **Masywny hydrogrossular** jest podobny do jadeitu i nefrytu (jade), od których można go odróżnić za pomocą pomiaru gęstości i współczynnika załamania światła. ## Formy kryształów Grossular najczęściej tworzy izometryczne kryształy w formie dwunastościanów rombowych i dwudziestoczterościanów deltoidowych, często o bardzo dobrze wykształconych i lśniących ścianach. Występuje także w postaci skupień ziarnistych, naskorupień oraz mas zbitych.
Środowisko geologiczne
## Geneza Grossular jest typowym minerałem skał metamorficznych. Powstaje głównie w wyniku metamorfizmu kontaktowego lub regionalnego skał węglanowych (wapieni, margli) zanieczyszczonych krzemionką i glinką. Jest charakterystyczny dla skarnów, czyli skał powstałych na kontakcie intruzji magmowej ze skałami węglanowymi. Występuje także w serpentynitach i rodingitach. ## Asocjacje mineralne Minerałami często towarzyszącymi grossularowi są diopsyd, wezuwian, wollastonit, epidot, kalcyt, skapolit i scheelit. ## Lokalizacje Znaczące złoża i wystąpienia grossularu znajdują się w wielu miejscach na świecie: - **Tsavoryt**: Park Narodowy Tsavo w Kenii i sąsiednia Tanzania to główne źródła tej cennej odmiany. - **Hessonit**: Najpiękniejsze okazy pochodzą ze Sri Lanki, Brazylii i Indii. Występuje także w Kanadzie (kopalnia Asbestos, Quebec) i USA (Kalifornia). - **Inne odmiany**: Słynna kopalnia Jeffrey w Quebec (Kanada) dostarczała światowej klasy kryształów grossularu w różnych kolorach, w tym zielonych, bezbarwnych i różowych. Wartościowe okazy pochodzą również z Meksyku, Pakistanu, Włoch (Val d'Ala) oraz z Syberii w Rosji.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › Grossular