Carnotite
Karnotyt to jaskrawożółty, silnie radioaktywny minerał uranu i wanadu, występujący głównie w formie nalotów i skupień proszkowych na skałach osadowych.
Opis
## Charakterystyka Karnotyt jest uwodnionym wanadanianem potasu i uranylu, znanym przede wszystkim ze swojego intensywnego, kanarkowożółtego koloru. Rzadko tworzy widoczne gołym okiem kryształy, najczęściej występując w postaci proszkowych lub ziemistych nalotów, skupień i impregnacji w skałach osadowych, głównie piaskowcach. Może również tworzyć naskorupienia lub wypełniać niewielkie spękania. Ze względu na swój pokrój, okazy są zazwyczaj matowe i nieprzezroczyste, choć bardzo drobne kryształy mogą wykazywać słaby połysk. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki, o twardości zaledwie 2 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma połysk matowy, ziemisty, a w gęstszych skupieniach bywa woskowy lub słabo perłowy. Jest przeświecający w bardzo cienkich odpryskach, lecz w formie skupień jest całkowicie nieprzezroczysty. Jego gęstość wynosi około 4,95-5,05 g/cm³, jest więc stosunkowo ciężki jak na minerał o niemetalicznym wyglądzie. ## Barwy i odmiany Charakteryzuje się stałą, diagnostyczną barwą w odcieniach od jaskrawożółtego, kanarkowego, do lekko zielonkawożółtego. Nie tworzy odmian barwnych ani handlowych - jego nazwa jest jednoznacznie związana z jego składem i wyglądem. ## Historia i nazwa Nazwa karnotytu, nadana w 1899 roku przez francuskich naukowców Charlesa Friedela i Éphrem-Louis-Clémenta Cumenge'a, honoruje Marie Adolphe'a Carnota (1839–1920), francuskiego chemika i inżyniera górnictwa, który jako pierwszy zidentyfikował ten minerał w próbkach z Kolorado. ## Zastosowania Karnotyt jest jednym z najważniejszych minerałów rudnych uranu, a także istotnym źródłem wanadu. Jego eksploatacja na dużą skalę, zwłaszcza w pierwszej połowie XX wieku na Płaskowyżu Kolorado w USA, miała kluczowe znaczenie dla rozwoju programów nuklearnych oraz jako dodatek stopowy do stali (wanad).
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną karnotytu jest jego intensywna, kanarkowożółta barwa połączona z proszkowym lub ziemistym pokrojem. Najważniejszym testem jest jednak pomiar radioaktywności - karnotyt wykazuje silną aktywność, łatwo wykrywalną za pomocą licznika Geigera. Zazwyczaj nie fluoryzuje w świetle ultrafioletowym. ## Odróżnianie od podobnych Karnotyt jest bardzo podobny do tiujamunitu (wapniowego odpowiednika). Odróżnienie ich bez analizy chemicznej jest niemal niemożliwe. Tiujamunit jednak częściej wykazuje słabą, zielonkawożółtą fluorescencję w UV. Inne żółte minerały wtórne uranu, jak autunit czy torbernit, mają zwykle lepiej wykształcone, tabliczkowe kryształy i silnie fluoryzują (autunit na zielono). Od siarki rodzimej odróżnia go znacznie większa gęstość i radioaktywność. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają postać drobnych, listewkowych lub tabliczkowych form o jednoskośnej symetrii. Zdecydowana większość materiału to mikrokrystaliczne agregaty, skupienia proszkowe, naloty i impregnacje skały macierzystej (głównie piaskowca).
Środowisko geologiczne
## Geneza Karnotyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania złóż uranu i wanadu. Tworzy się w warunkach pustynnych lub półpustynnych w wyniku działania wód gruntowych, które wymywają i koncentrują te pierwiastki w porowatych skałach osadowych, takich jak piaskowce i zlepieńce. Często wytrąca się na materii organicznej, np. skrzemieniałym drewnie lub kościach dinozaurów, które działają jako środowisko redukcyjne. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje ze swoim wapniowym analogiem, tiujamunitem. Towarzyszą mu również inne wtórne minerały uranu i wanadu, takie jak metatorbernit, rossyt, hewettyt, a także minerały ilaste, kalcyt i gips. Charakterystyczne jest jego występowanie w asocjacji ze skrzemieniałym drewnem. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne złoża karnotytu znajdują się na Płaskowyżu Kolorado w USA (stany Utah, Kolorado, Arizona, Nowy Meksyk), skąd pochodzą klasyczne okazy. Znaczące wystąpienia znane są również z Kazachstanu, Australii (Radium Hill), Demokratycznej Republiki Konga, Gabonu i Maroka.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › Carnotite