Bixbyite-(Mn)
Biksbit-(Mn) to rzadki tlenek manganu, tworzący charakterystyczne, metalicznie lśniące, czarne kryształy o regularnej, sześciennej formie.
Opis
## Charakterystyka Biksbit-(Mn), dawniej znany po prostu jako biksbit, jest tlenkiem manganu i żelaza. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą są doskonale wykształcone, ostre jak brzytwa kryształy o formie sześcianu, często zmodyfikowane narożami. Zwykle są nieprzezroczyste i mają intensywny, czarny kolor z silnym, metalicznym lub submetalicznym połyskiem. Kryształy mogą występować pojedynczo, wrosnięte w skałę macierzystą (najczęściej riolit), lub tworzyć bliźniacze zrosty penetracyjne, gdzie kilka sześcianów przenika się wzajemnie. Powierzchnie kryształów bywają gładkie i lustrzane, choć czasem pokryte są drobnymi prążkami wzrostowymi. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo twardy, co pozwala mu zachować ostre krawędzie kryształów. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 6 do 6.5. Jest kruchy, a jego gęstość jest znaczna, wynosząca około 4.95 g/cm³, co jest wyczuwalne przy trzymaniu nawet niewielkiego okazu. Połysk jest jedną z jego najbardziej charakterystycznych cech - silnie metaliczny lub submetaliczny, przypominający polerowany metal. ## Barwy i odmiany Biksbit-(Mn) jest minerałem o stałej barwie - zawsze czarnej. Nie tworzy odmian barwnych. Nazwa "biksbit" bywa mylona z "biksbitem" będącym handlową nazwą czerwonego berylu (szmaragdu), co jest błędem - są to dwa zupełnie różne minerały. Oficjalna nazwa "Biksbit-(Mn)" została wprowadzona w celu odróżnienia go od potencjalnych, hipotetycznych minerałów z tej samej grupy strukturalnej, w których dominowałby inny pierwiastek niż mangan. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1897 roku przez S. L. Penfielda i H. W. Foote'a. Nazwali go na cześć Maynarda Bixby'ego (1853-1935), amerykańskiego poszukiwacza i handlarza minerałami, który jako pierwszy dostarczył próbki do badań. Okazy pochodziły z Thomas Range w hrabstwie Juab w stanie Utah, USA. W 2021 roku nazwa została zmodyfikowana na Bixbyite-(Mn) przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA), aby precyzyjnie wskazać mangan jako dominujący pierwiastek w jego strukturze. ## Zastosowania Biksbit-(Mn) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako kamień kolekcjonerski ze względu na swoją rzadkość, estetykę i doskonale wykształcone kryształy.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną biksbitu-(Mn) jest jego forma krystaliczna - niemal idealne sześciany o ostrych krawędziach. Inne ważne cechy to czarna barwa, silny metaliczny lub submetaliczny połysk oraz wysoka twardość. Często występuje w charakterystycznym, jasnym riolicie. Rysa jest czarna lub czarnobrązowa. ## Odróżnianie od podobnych Biksbit-(Mn) można pomylić z innymi czarnymi, metalicznymi minerałami tworzącymi sześcienne kryształy. - **Magnetyt**: Jest silnie magnetyczny, podczas gdy biksbit-(Mn) nie wykazuje magnetyzmu. - **Galena**: Ma znacznie niższą twardość (około 2.5 w skali Mohsa) i jest o wiele cięższa (wyższa gęstość). Posiada też doskonałą łupliwość w trzech kierunkach, tworząc sześcienne fragmenty po uderzeniu. - **Piryt**: Zwykle ma barwę mosiężnożółtą, a nie czarną, chociaż bywa irydowany. Piryt ma też zielonkawo-czarną rysę. ## Formy kryształów Biksbit-(Mn) krystalizuje w układzie regularnym, tworząc głównie sześciany. Kryształy te są często zmodyfikowane przez małe ścianki dwunastościanu rombowego lub ośmiościanu na narożach. Często tworzy zrosty penetracyjne, gdzie dwa lub więcej kryształów sześciennych przenika się wzajemnie, tworząc estetyczne, złożone grupy.
Środowisko geologiczne
## Geneza Biksbit-(Mn) jest minerałem wysokotemperaturowym. Powstaje w warunkach pneumatolitycznych, krystalizując z par i gazów bogatych w mangan w pustkach i szczelinach kwaśnych skał wulkanicznych, takich jak riolity. Formuje się w temperaturze około 450-500°C w środowisku o niskim ciśnieniu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla swojego środowiska powstawania. W riolitach z Thomas Range w Utah jego typowymi minerałami towarzyszącymi są topaz (szczególnie sherry), czerwony beryl (biksbite), pseudobrookit, hematyt i kwarc (w odmianie ametyst lub dymny). ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane na świecie stanowisko, dostarczające najlepszych okazów, to Thomas Range w hrabstwie Juab, Utah, USA. Jest to lokalizacja typowa dla tego minerału. Inne znaczące wystąpienia to Black Range w Nowym Meksyku (USA) oraz stan San Luis Potosí w Meksyku. Został również odnotowany w Patagonii w Argentynie.
Rzadkość
Rzadki
Sklep › Bixbyite-(Mn)