Amblygonite-series
Szereg amblygonitu to grupa fosforanów litu i glinu, tworząca najczęściej duże, białawe masy o doskonałej łupliwości w granitowych pegmatytach.
Opis
## Charakterystyka Szereg amblygonitu obejmuje minerały z grupy fosforanów, stanowiące ciągły roztwór stały pomiędzy bogatym we fluor amblygonitem a bogatym w grupę hydroksylową montebrazytem. W praktyce większość okazów ma skład pośredni, a identyfikacja konkretnego ogniwa wymaga analiz chemicznych. Minerały te najczęściej tworzą duże, nieregularne lub słabo wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym lub krótkosłupowym, występujące w postaci zbitych mas. Rzadko spotyka się dobrze uformowane, pojedyncze kryształy. Charakterystyczną cechą jest ich duża gęstość jak na minerał o jasnej barwie. ## Właściwości fizyczne Twardość minerałów z tego szeregu wynosi 5,5-6 w skali Mohsa, co czyni je podatnymi na zarysowania. Połysk jest szklisty, a na doskonałych powierzchniach łupliwości staje się perłowy. Są przezroczyste do przeświecających. Gęstość waha się w granicach 3,0-3,1 g/cm³, co jest pomocną cechą diagnostyczną. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykane są okazy o barwie białej, kremowej, szarej lub żółtawej. Rzadziej występują odmiany bladozielone, niebieskawe lub różowe. Przezroczyste, czyste i zabarwione odmiany, pochodzące głównie z Brazylii, są cenione jako kamienie szlachetne, choć ze względu na łupliwość i twardość mają głównie znaczenie kolekcjonerskie. Należy zaznaczyć, że większość materiału gemmologicznego, historycznie nazywanego amblygonitem, jest w rzeczywistości montebrazytem. ## Historia i nazwa Nazwa amblygonit została nadana w 1817 roku przez Augusta Breithaupta i pochodzi od greckich słów *amblys* (tępy) i *gonia* (kąt), co nawiązuje do kąta między płaszczyznami łupliwości, który jest bliski 90°. Nazwa drugiego ogniwa szeregu, montebrazytu, pochodzi od miejsca jego odkrycia - kopalni Montebras we Francji. ## Zastosowania Minerały z szeregu amblygonitu są ważnym źródłem litu, wykorzystywanego w produkcji baterii, ceramiki i specjalistycznych smarów. Stanowią również rudę fosforu. Przezroczyste i barwne kryształy są szlifowane fasetkowo dla kolekcjonerów kamieni szlachetnych.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą rozpoznawczą jest kombinacja doskonałej łupliwości w jednym kierunku, perłowego połysku na jej powierzchniach oraz stosunkowo dużej gęstości (okaz wydaje się cięższy niż sugeruje jego wygląd). Występowanie w pegmatytach granitowych w towarzystwie innych minerałów litowych jest również silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Amblygonit bywa mylony ze skaleniami (np. albitem), które mają jednak niższą gęstość (ok. 2,6 g/cm³) i zazwyczaj dwie wyraźne płaszczyzny łupliwości przecinające się pod kątem zbliżonym do 90°. Spodumen, inny minerał litowy, jest twardszy (6,5-7) i ma inny pokrój kryształów. Od kwarcu odróżnia go niższa twardość i obecność łupliwości. Pewne rozróżnienie od bardzo podobnego beryllonitu często wymaga zaawansowanych badań. ## Formy kryształów Kryształy są trójskośne, często słabo wykształcone, o pokroju grubotabliczkowym lub krótkosłupowym. Zazwyczaj tworzy zbite, ziarniste lub spękane masy, które mogą osiągać znaczne rozmiary, niekiedy ważące setki kilogramów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Minerały z szeregu amblygonitu są typowymi składnikami granitowych pegmatytów bogatych w lit i fosfor. Powstają w późnych stadiach krystalizacji magmy pegmatytowej, często w rdzeniach lub strefach pośrednich tych intruzji. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak spodumen, lepidolit, turmalin (zwłaszcza elbait), beryl, apatyt, kwarc, albit oraz innymi fosforanami litu (np. litiofilitem). ## Lokalizacje Najważniejsze światowe lokalizacje to Brazylia (Minas Gerais), skąd pochodzą duże, przezroczyste kryształy o jakości jubilerskiej (głównie montebrazyt). W USA znaczące złoża znajdują się w Keystone w Dakocie Południowej (kopalnia Etta), w Newry w stanie Maine oraz w rejonie Pala w Kalifornii. Historyczne lokalizacje to Saksonia w Niemczech (miejsce typowe dla amblygonitu) i Montebras we Francji (miejsce typowe dla montebrazytu). Występuje również w Namibii, Hiszpanii, Szwecji i Australii.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › Amblygonite-series