Alum-(K)
Ałun potasowy to naturalnie występujący, uwodniony siarczan potasu i glinu, tworzący regularne, ośmiościenne kryształy, które są rozpuszczalne w wodzie.
Opis
## Charakterystyka Ałun-(K), znany jako ałun potasowy, jest minerałem z grupy ałunów. Tworzy zazwyczaj bardzo dobrze wykształcone, izometryczne kryształy o formie ośmiościanu (oktaedru), rzadziej sześcianu. Kryształy te bywają przezroczyste i szkliste, o gładkich, lśniących ścianach. Występuje również w postaci włóknistych lub ziarnistych nalotów i skorup (tzw. wykwitów) na skałach lub ścianach kopalń. Jest minerałem bardzo kruchym i lekkim. ## Właściwości fizyczne Charakteryzuje się bardzo niską twardością, wynoszącą 2-2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest wysoka rozpuszczalność w wodzie - kontakt z nią powoduje jego szybkie zniszczenie. Posiada cierpki, ściągający smak, jednak próbowanie minerałów jest wysoce niewskazane. ## Barwy i odmiany Najczęściej jest bezbarwny lub biały. Zanieczyszczenia mogą nadawać mu odcienie żółtawe, szarawe lub rzadko czerwonawego, w zależności od obecności wrostków innych minerałów lub jonów. Nie wyróżnia się osobnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "ałun" pochodzi od łacińskiego słowa *alumen*, używanego już w starożytności do określania substancji o właściwościach ściągających. Przez wieki termin ten obejmował różne siarczany. Współczesna nazwa Alum-(K) została usystematyzowana przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA), gdzie przyrostek -(K) wskazuje na potas jako dominujący kation w tej konkretnej odmianie ałunu. Związki te były wykorzystywane od czasów starożytnego Egiptu i Rzymu. ## Zastosowania Naturalny ałun potasowy ma dziś głównie znaczenie kolekcjonerskie i naukowe. Jego syntetyczny odpowiednik jest natomiast szeroko stosowany w przemyśle jako zaprawa w farbiarstwie, do oczyszczania wody, w garbarstwie, w produkcji papieru, a także w kosmetyce (np. jako dezodorant lub środek tamujący krwawienie).
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi ałunu potasowego są jego idealnie wykształcone, ośmiościenne kryształy, bardzo niska twardość (2-2.5 w skali Mohsa) oraz wysoka rozpuszczalność w wodzie. Ma charakterystyczny cierpki, słodkawo-kwaśny smak, jednak jego próbowanie jest niebezpieczne i odradzane. Występuje często w formie białych wykwitów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy ałunów (np. ałunem sodowym), od których odróżnienie wymaga analizy chemicznej. Halotrichit, również będący białym, włóknistym siarczanem, tworzy skupienia igiełkowe, a nie regularne ośmiościany. Inne rozpuszczalne siarczany, jak epsomit, zwykle mają inny pokrój kryształów. Od kalcytu i kwarcu odróżnia go ekstremalnie niska twardość i rozpuszczalność. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym, tworząc klasyczne, podręcznikowe ośmiościany (oktaedry). Kryształy mogą być pojedyncze lub zrośnięte. Występuje także w formie skupień ziarnistych, masywnych oraz jako włókniste lub proszkowe naloty i naskorupienia na skałach.
Środowisko geologiczne
## Geneza Ałun-(K) jest minerałem wtórnym. Powstaje głównie w wyniku wietrzenia (utleniania) siarczków (głównie pirytu i markasytu) w obecności skał bogatych w glin, takich jak łupki ilaste czy margle. Jest także typowym produktem działalności wulkanicznej, krystalizując z gorących gazów (fumaroli) w pobliżu kraterów. Często tworzy się jako wykwit na ścianach starych kopalń i na hałdach. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi siarczanami, takimi jak alunogen, halotrichit, melanteryt, epsomit, gips, a także z siarką rodzimą (w środowiskach wulkanicznych) oraz z minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Znaczące stanowiska z dobrze wykształconymi kryształami to głównie obszary wulkaniczne. Historycznie znany z Wezuwiusza i Pól Flegrejskich we Włoszech. Występuje także w Grecji (wyspa Milos), w Niemczech (Bawaria), na Węgrzech oraz w USA (np. Alum Cave w Tennessee, gdzie był dawniej wydobywany, oraz w pobliżu gejzerów w Parku Yellowstone).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › Alum-(K)