Abelsonite
Abelsonit to niezwykle rzadki minerał organiczny, będący jedyną znaną krystaliczną porfiryną niklu, ceniony za unikatowy skład chemiczny i intensywną, purpurowo-różową barwę.
Opis
## Charakterystyka Abelsonit jest minerałem z grupy związków organicznych, a konkretnie jedynym znanym mineralnym przedstawicielem porfiryn. Występuje w postaci bardzo małych, cienkich, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. Kryształy te często tworzą nieregularne skupienia i agregaty. Minerał charakteryzuje się uderzającą barwą, od różowopurpurowej po ciemną czerwonobrunatną, oraz silnym, niemal metalicznym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 2-3, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma wyjątkowo niską gęstość, około 1.45 g/cm³, co jest typowe dla minerałów organicznych. Wykazuje połysk od submetalicznego do diamentowego i jest przezroczysty do przeświecającego w cienkich odłamkach. ## Barwy i odmiany Dominującymi barwami abelsonitu są odcienie purpury i czerwieni: od różowopurpurowej, przez fioletowoczerwoną, po ciemną czerwonobrunatną. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Philipa Hauge’a Abelsona (1913–2004), amerykańskiego fizyka i geochemika, pioniera badań nad materią organiczną w skałach. Abelsonit został po raz pierwszy opisany w 1978 roku na podstawie materiału pozyskanego z odwiertów w formacji Green River w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Abelsonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako unikatowego przykładu naturalnie krystalizującej porfiryny, oraz kolekcjonerskie, ze względu na jego ekstremalną rzadkość i wyjątkowe pochodzenie.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi abelsonitu są jego unikatowa purpurowo-różowa barwa, tabliczkowy pokrój kryształów, nisko twardość i gęstość. Najważniejszym wskaźnikiem jest jednak jego środowisko występowania - występuje niemal wyłącznie w łupkach bitumicznych (marglach kerogenowych) formacji Green River. ## Odróżnianie od podobnych Ze względu na barwę, teoretycznie mógłby być pomylony z erytrynem lub realgarem. Erytryn tworzy jednak igiełkowe kryształy w strefach utleniania złóż kobaltu i niklu, a realgar jest siarczkiem arsenu występującym w niskotemperaturowych żyłach hydrotermalnych. Kontekst geologiczny (łupek bitumiczny) i zupełnie inne właściwości fizyczne (abelsonit jest znacznie lżejszy i często tworzy blaszki) pozwalają na łatwe odróżnienie. ## Formy kryształów Abelsonit tworzy bardzo cienkie, płaskie kryształy o pokroju tabliczkowym lub listewkowym. Zazwyczaj występują one jako pojedyncze, rozproszone blaszki na powierzchni skały macierzystej lub tworzą niewielkie, luźne agregaty i rozety.
Środowisko geologiczne
## Geneza Abelsonit jest minerałem pochodzenia diagenetycznego. Powstał w wyniku transformacji chlorofilu, pochodzącego z sinic i alg, w warunkach beztlenowych i zasolonych. Proces ten zachodził w osadach jeziornych bogatych w materię organiczną, które dały początek łupkom bitumicznym formacji Green River. Źródłem niklu niezbędnego do powstania minerału były prawdopodobnie popioły wulkaniczne deponowane w tym samym basenie sedymentacyjnym. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami autogenicznymi, które krystalizowały w obrębie łupków. Najczęściej towarzyszą mu analcym, dolomit, mikroklin, piryt i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania abelsonitu jest formacja Green River, a zwłaszcza jej bogata w materię organiczną "strefa mahoniowa" (Mahogany Zone) w hrabstwie Uintah w stanie Utah, USA. Znaleziono go również w basenie Piceance Creek w Kolorado (USA) oraz w śladowych ilościach w łupkach miedzionośnych (Kupferschiefer) w Niemczech.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Sklep › Abelsonite