Hematyt

Charakterystyka Hematyt jest tlenkiem żelaza, występującym w wielu formach, od zbitych mas po dobrze wykształcone kryształy. Typowe okazy hematytu krystalicznego mają barwę stalowoszarą do czarnej, często z wyraźnym metalicznym połyskiem. W formie ziemistej lub drobnoziarnistej przyjmuje barwę od matowej do jaskrawej, rdzawo-czerwonej. Jego nazwa nawiązuje do koloru rysy, która jest charakterystycznie czerwonobrunatna, przypominająca barwę krwi. Właściwości fizyczne Twardość hematytu w skali Mohsa wynosi od 5 do 6. Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem. Jest nieprzezroczysty. Jego gęstość właściwa wynosi 5.26. Hematyt nie wykazuje wyraźnej łupliwości, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. Barwy i odmiany Kryształy hematytu oraz jego masywne odmiany są stalowoszare do czarnych. Odmiany ziemiste i drobnoziarniste przyjmują barwę rdzawo-czerwoną. Znane są odmiany takie jak krwawnik (zbita, nerkowata forma), róża żelazna (agregaty kryształów przypominające płatki róży) oraz szklane głowy (guzowate, nerkowate skupienia). Historia i nazwa Nazwa hematytu pochodzi od greckiego słowa "haima", oznaczającego krew, co odnosi się do charakterystycznej czerwonobrunatnej barwy jego rysy. Minerał ten był znany i wykorzystywany od czasów prehistorycznych jako pigment oraz źródło żelaza. Zastosowania Hematyt jest najważniejszą rudą żelaza, wykorzystywaną w hutnictwie do produkcji stali. Ponadto, ze względu na swoją barwę, jest stosowany jako pigment w farbach i kosmetykach. Polerowane okazy hematytu bywają używane w jubilerstwie do wyrobu ozdób, choć ze względu na twardość i kruchość nie jest to materiał łatwy w obróbce.

Cechy diagnostyczne

Rozpoznawanie Hematyt można rozpoznać po charakterystycznej czerwonobrunatnej rysie, która jest niezależna od barwy samego minerału. Okazy krystaliczne mają metaliczny połysk i barwę stalowoszarą do czarnej. Odmiany ziemiste są rdzawo-czerwone. Minerał jest nieprzezroczysty. Odróżnianie od podobnych Od magnetytu hematyt odróżnia brak właściwości magnetycznych (choć niektóre okazy hematytu mogą wykazywać słaby magnetyzm po podgrzaniu) oraz czerwonobrunatna rysa (magnetyt ma rysę czarną). Od goethytu i limonitu hematyt różni się wyższą twardością i metalicznym połyskiem (goethyt i limonit mają połysk ziemisty lub matowy). Formy kryształów Hematyt krystalizuje w układzie trygonalnym. Tworzy kryształy tabliczkowe, romboedryczne lub listewkowe. Często występuje w formie zbitych, ziarnistych, nerkowatych (krwawnik) lub promienistych agregatów. Znane są również skupienia w kształcie rozet, nazywane "różami żelaznymi".

Środowisko powstawania

Geneza Hematyt jest minerałem pospolitym, powstającym w szerokim zakresie warunków geologicznych. Występuje jako minerał pierwotny w skałach magmowych, zwłaszcza wulkanicznych, oraz jako produkt metamorfizmu kontaktowego i regionalnego. Jest również ważnym składnikiem skał osadowych, gdzie tworzy się w wyniku procesów wietrzenia i sedymentacji, często w środowiskach bogatych w tlen, jako produkt utleniania innych minerałów żelaza. Asocjacje mineralne Hematyt często współwystępuje z innymi minerałami żelaza, takimi jak magnetyt, goethyt, limonit, syderyt. W skałach metamorficznych może być związany z kwarcem, granatami i mikami. W żyłach hydrotermalnych towarzyszy barytowi, kalcytowi i innym minerałom kruszcowym. Lokalizacje Znaczące złoża hematytu występują na całym świecie. Do najważniejszych lokalizacji należą: Brazylia (Minas Gerais), Australia (region Pilbara), Stany Zjednoczone (region Lake Superior), Kanada (Labrador), Rosja (Kurska Anomalia Magnetyczna) oraz Ukraina (Krzywy Róg). W Europie hematyt występuje m.in. w Niemczech (Erzgebirge), Wielkiej Brytanii (Cumbria) i we Włoszech (Elba).

Dla kolekcjonera

Kryteria jakości Najbardziej cenione kolekcjonersko są dobrze wykształcone kryształy hematytu, zwłaszcza te o wyraźnym metalicznym połysku i atrakcyjnej formie, takie jak "róże żelazne" czy okazy o intensywnej barwie. Wielkość, czystość krystalograficzna i brak uszkodzeń mechanicznych również wpływają na wartość okazu. Ciekawostką są okazy z iryzacją powierzchniową. Popularne stanowiska Cenione okazy hematytu pochodzą z Brazylii, zwłaszcza z okolic Minas Gerais, gdzie znajdowane są duże, dobrze wykształcone kryształy. "Róże żelazne" o wysokiej jakości pochodzą z Alp, m.in. ze Szwajcarii (Valais) i Włoch. Okazy z metalicznym połyskiem i interesującymi formami występują również w Stanach Zjednoczonych (Michigan) i Kanadzie.