Jentschite
Fórmula química: Pb<sup>2+</sup>Tl<sup>1+</sup>As<sup>3+</sup><sub>2</sub>Sb<sup>3+</sup>S<sup>2-</sup><sub>6</sub>
Jentschyt to niezwykle rzadki siarczek ołowiu, talu, arsenu i antymonu, tworzący drobne, metaliczne kryształy w złożach dolomitowych.
Descripción
## Charakterystyka Jentschyt jest złożonym siarkosolematem ołowiu, talu, arsenu i antymonu. Tworzy bardzo małe, wydłużone, pryzmatyczne lub igiełkowe kryształy, rzadko przekraczające 1-2 mm długości. Zazwyczaj występują one w postaci luźno ułożonych skupień lub narastają na innych minerałach. Minerał jest nieprzezroczysty, ma czarną barwę, czasami z czerwonawym odcieniem, i charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Połysk jentschytu jest metaliczny. Minerał jest nieprzezroczysty. Jego gęstość, obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej, wynosi 5,61 g/cm³. Twardość nie została dokładnie zmierzona z powodu małych rozmiarów i rzadkości kryształów, jednak podobnie jak inne siarkosole, jest to minerał miękki. ## Barwy i odmiany Jentschyt jest czarny, niekiedy z widocznym czerwonawym odcieniem powierzchniowym. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez IMA w 1996 roku. Jego nazwa honoruje Fritza Jentscha (1913-1996), szwajcarskiego kolekcjonera minerałów, który znalazł pierwsze okazy tego minerału w kamieniołomie Lengenbach. Opisany został przez zespół mineralogów: W. G. Mumme, W. H. Paara, S. J. Millsa i A. J. Criddle'a. ## Zastosowania Ze względu na ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, jentschyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach systematycznych i regionalnych.
Características diagnósticas
## Rozpoznawanie Identyfikacja jentschytu na podstawie cech wizualnych jest praktycznie niemożliwa. Jest on nierozróżnialny od wielu innych rzadkich siarkosoli występujących w tych samych lokalizacjach. Kluczowymi wskazówkami są: lokalizacja (kamieniołom Lengenbach), parageneza z innymi minerałami talowymi oraz czarna barwa i metaliczny połysk. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu określenia składu chemicznego. ## Odróżnianie od podobnych Jentschyt można pomylić z licznymi innymi siarkosolami z Lengenbach, takimi jak hutchinsonit, wallisit, imhofit, sartoryt czy baumhaueryt. Wszystkie te minerały tworzą małe, ciemne kryształy o metalicznym połysku. Różnią się od siebie wyłącznie składem chemicznym, co jest niemożliwe do zweryfikowania bez specjalistycznego sprzętu. ## Formy kryształów Jentschyt tworzy drobne, wydłużone kryształy o pokroju pryzmatycznym lub igiełkowym. Zazwyczaj występują jako pojedyncze, narosłe kryształy lub niewielkie, luźne skupienia w szczelinach skały macierzystej.
Ambiente geológico
## Geneza Jentschyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego niskich temperatur. Powstaje w pustkach i szczelinach triasowych dolomitów (marmurów dolomitowych), które zostały poddane metamorfizmowi i metasomatozie. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z bogatym zespołem innych rzadkich siarkosoli, zwłaszcza tych zawierających arsen, antymon, ołów i tal. Do jego najczęstszych minerałów towarzyszących należą realgar, aurypigment, hutchinsonit, wallisit, imhofit, sartoryt, baumhaueryt oraz piryt. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania jentschytu jest kamieniołom Lengenbach w dolinie Binn (Binntal) w kantonie Valais w Szwajcarii. Jest to jego lokalizacja typowa, skąd pochodzi zdecydowana większość znanych okazów. Notowany był również w kopalni Jas Roux we francuskich Alpach Wysokich.
Rareza
Ekstremalnie rzadki
Aspectos para coleccionistas
## Kryteria jakości Jakość okazów jentschytu ocenia się przede wszystkim na podstawie wielkości i wykształcenia kryształów. Nawet pojedynczy, ostro zakończony kryształ o długości 1-2 mm jest uważany za okaz wysokiej klasy. Dodatkowym atutem jest bogactwo i estetyka minerałów towarzyszących, zwłaszcza kontrastujące połączenia z czerwonym realgarem. Okazy są niemal wyłącznie mikromountami. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem pozyskania cenionych okazów kolekcjonerskich jest kamieniołom Lengenbach w Szwajcarii. Miejsce to jest znane na całym świecie z występowania unikalnego zespołu siarkosoli i jest celem wypraw wyspecjalizowanych kolekcjonerów.
Cuidado y conservación
## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną toksyczność i delikatność, czyszczenie mechaniczne lub chemiczne jest absolutnie niewskazane. Wszelkie zanieczyszczenia (kurz) należy usuwać wyłącznie za pomocą strumienia sprężonego powietrza lub bardzo ostrożnie, miękkim, suchym pędzelkiem. Należy unikać kontaktu z wodą. ## Czego unikać **Minerał jest skrajnie toksyczny.** Zawiera tal i arsen - dwie bardzo niebezpieczne dla zdrowia substancje. Należy bezwzględnie unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą, wdychania pyłu oraz jakiejkolwiek możliwości spożycia. Nie wolno go podgrzewać, ponieważ może to uwolnić toksyczne opary. Należy chronić go przed kwasami i innymi chemikaliami. Po każdym potencjalnym kontakcie z okazem należy dokładnie umyć ręce. ## Przechowywanie Okazy jentschytu muszą być przechowywane w szczelnie zamkniętych, wyraźnie oznakowanych pojemnikach (np. typu "perky box"), z etykietą ostrzegającą o toksyczności. Należy trzymać je z dala od dzieci, zwierząt domowych i żywności. Zaleca się przechowywanie w osobnym, dedykowanym miejscu na minerały toksyczne.