Gadolinite-(Nd)
Fórmula química: Nd<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup>Be<sub>2</sub>O<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>
Krzemian neodymu, żelaza i berylu; rzadki, czarny minerał z grupy gadolinitu, spotykany w pegmatytach.
Descripción
## Charakterystyka Gadolinit-(Nd) to minerał z grupy gadolinitu, w którym pierwiastkiem ziem rzadkich dominującym w składzie jest neodym. Należy do krzemianów. Zazwyczaj tworzy słabo wykształcone, wtopione w skałę kryształy o pokroju pryzmatycznym lub występuje w formie nieregularnych ziaren i skupień masynwnych. Jego powierzchnia bywa pokryta matową, brązowawą skorupą powstałą w wyniku wietrzenia. Jest minerałem ciężkim i twardym. ## Właściwości fizyczne Twardość gadolinitu-(Nd) w skali Mohsa wynosi 6.5-7. Charakteryzuje się połyskiem szklistym, na powierzchniach przełamu często tłustym lub smolistym. Jest minerałem kruchym, o przełamie muszlowym lub nierównym. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, a jedynie na bardzo cienkich odłamkach może przeświecać. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 4.86 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten ma barwę czarną, smolistoczarną, niekiedy z odcieniem brązowym lub zielonkawym. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "gadolinit" honoruje fińskiego chemika i mineraloga Johana Gadolina, który jako pierwszy wyizolował tlenek itru właśnie z minerału z tej grupy. Przyrostek -(Nd) wskazuje na dominację neodymu w składzie chemicznym i został oficjalnie zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1986 roku. Za miejsce typowe (locus typicus) uznaje się kamieniołom Åskagen w regionie Västmanland w Szwecji. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, gadolinit-(Nd) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów ziem rzadkich.
Características diagnósticas
## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji gadolinitu-(Nd) są jego czarna barwa, szklisty do tłustego połysk, duża gęstość, muszlowy przełam oraz charakterystyczne środowisko występowania - pegmatyty granitowe. Rysa ma barwę zielonkawoszarą. Minerał ten nie wykazuje fluorescencji. ## Odróżnianie od podobnych Odróżnienie gadolinitu-(Nd) od innych minerałów z jego własnej grupy - gadolinitu-(Y) i gadolinitu-(Ce) - jest niemożliwe bez zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS, WDS). Wizualnie jest on bardzo podobny do innych czarnych, ciężkich minerałów pegmatytowych, takich jak allanit, samarskit, euxenit czy fergusonit. Pewne rozpoznanie wymaga specjalistycznego sprzętu analitycznego. ## Formy kryształów Gadolinit-(Nd) krystalizuje w układzie jednoskośnym. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy o formie grubych, pryzmatycznych słupów. Najczęściej spotykany jest w postaci wtopionych w skałę, nieregularnych ziaren lub masywnych skupień bez wyraźnych ścian krystalicznych.
Ambiente geológico
## Geneza Gadolinit-(Nd) jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych etapach różnicowania się magmy. Powstaje w pegmatytach granitowych i sjenitowych, bogatych w pierwiastki ziem rzadkich. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych minerałów ziem rzadkich, takich jak allanit, monacyt, ksenotym, a także z cyrkonem, fluorytem, tytanitem, biotytem, mikroklinem, albitem i kwarcem. ## Lokalizacje Jest to minerał ekstremalnie rzadki, znany zaledwie z kilku miejsc na świecie. Najważniejszym i typowym stanowiskiem jest kamieniołom Åskagen w Västmanland w Szwecji. Potwierdzono jego występowanie także w pegmatycie Buer w Bjørkedalen w Norwegii.
Rareza
Bardzo rzadki
Aspectos para coleccionistas
## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów największą wartość mają okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami. Ze względu na rzadkość minerału, cenne są nawet jego bezpostaciowe fragmenty, pod warunkiem, że ich tożsamość została potwierdzona analizą chemiczną. Wysoko cenione są również okazy gadolinitu-(Nd) w asocjacji z innymi rzadkimi minerałami pegmatytowymi. ## Popularne stanowiska Niemal wszystkie okazy dostępne na rynku kolekcjonerskim pochodzą z miejsca typowego - kamieniołomu Åskagen w Szwecji. Okazy z jakiejkolwiek innej potwierdzonej lokalizacji byłyby traktowane jako unikatowe.
Cuidado y conservación
## Czyszczenie Okazy gadolinitu-(Nd) należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej. Należy unikać silnego szorowania, które mogłoby uszkodzić powierzchnię kryształów. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Nie należy poddawać go gwałtownym zmianom temperatury. Odradza się stosowanie myjek ultradźwiękowych, ponieważ wibracje mogą powodować pękanie wzdłuż wewnętrznych spękań, zwłaszcza w okazach metamiktycznych (o strukturze uszkodzonej przez promieniowanie). ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć ich wzajemnego rysowania się z innymi minerałami. Chronić przed kurzem i wilgocią. Ekspozycja na silne światło słoneczne nie jest wskazana, choć nie ma dowodów na jego szczególną szkodliwość.