beraunit

Fórmula química: Fe³⁺₆(PO₄)₄O(OH)₄ · ₆H₂O

Uwodniony fosforan żelaza, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty o barwie od czerwonobrunatnej do zielonkawej.

## Charakterystyka Beraunit jest uwodnionym fosforanem żelaza, cenionym przez kolekcjonerów za jego unikalne formy. Najczęściej występuje w postaci kulistych lub półkulistych agregatów o budowie promienisto-włóknistej, przypominających małe "słońca" lub jeżowce. Rzadziej tworzy niewielkie, tabliczkowe kryształy zebrane w druzy. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny, a skupienia mogą osiągać średnicę do kilku centymetrów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3-4, co oznacza, że można go zarysować miedzianym drutem. Ma szklisty połysk, bywa też określany jako tłusty na świeżych powierzchniach. Jest przeświecający, a jego gęstość to około 2.8 g/cm³. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku, a jego przełam jest nierówny i drzazgowaty. ## Barwy i odmiany Beraunit prezentuje szeroką gamę barw, zależną od stopnia utlenienia żelaza. Najczęściej spotykane są okazy czerwonobrunatne, pomarańczowobrązowe i żółtobrązowe. Świeże, nieutlenione próbki mogą mieć barwę oliwkowozieloną, ciemnozieloną, a nawet niebieskozieloną. Z czasem, pod wpływem powietrza, zielenieją, a następnie brązowieją. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od jego lokalizacji typowej - kopalni Hrbek w pobliżu miasta Beroun w Czechach. Został on po raz pierwszy opisany naukowo w 1841 roku przez niemieckiego mineraloga Augusta Breithaupta. Istnieją dwie odmiany politypowe, różniące się nieznacznie strukturą krystaliczną. ## Zastosowania Beraunit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym kamieniem kolekcjonerskim ze względu na swoje atrakcyjne, promieniste formy i bogactwo barw.

Propiedades

Dureza Mohs: 3-4
Color: Dark red, reddish, brown-red
Brillo: Vitreous
Raya: Olive drab (unoxidized)
Densidad: 2.8
Exfoliación: Good on {100}
Fractura: Irregular/Uneven,Splintery
Transparencia: Translucent
Sistema cristalino: Monoclinic

Características diagnósticas

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną beraunitu są jego charakterystyczne, promieniste lub kuliste agregaty włóknistych kryształów. Barwa, wahająca się od zielonej do czerwonobrunatnej, w połączeniu z tą formą występowania jest zwykle wystarczająca do identyfikacji. Rysa świeżego, nieutlenionego materiału ma charakterystyczny oliwkowozielony kolor. ## Odróżnianie od podobnych Beraunit bywa mylony z innymi wtórnymi fosforanami. - **Kakoksenit** tworzy zwykle agregaty igiełkowe o barwie złocistożółtej lub brązowawej i ma bardziej jedwabisty połysk. - **Strengit** najczęściej występuje w postaci kulistych skupień lub małych kryształów o barwie fioletowej, różowej lub brzoskwiniowej. - **Rockbridgeit** jest zazwyczaj ciemniejszy, od zielonoczarnego do czarnego, i gęstszy od beraunitu. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są rzadkością i mają postać małych, spłaszczonych tabliczek. Dominującą i najbardziej rozpoznawalną formą są kuliste, półkuliste i wachlarzowate agregaty o promienistej strukturze wewnętrznej, zbudowane z ciasno upakowanych, włóknistych kryształów.

Entorno geológico

## Geneza Beraunit jest minerałem wtórnym. Powstaje w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów fosforanowych (głównie tryfilinu i litiofilitu) w strefach utleniania pegmatytów granitowych. Występuje także w niektórych osadach żelaza o genezie sedymentacyjnej oraz w szczelinach i spękaniach skał bogatych w fosfor. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi fosforanami. W pegmatytach jego typowymi towarzyszami są rockbridgeit, hureaulit, strengit, wiwianit, stewartyt i tryfylin. W złożach rud żelaza może występować w towarzystwie getytu i limonitu. ## Lokalizacje Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Czechach (Beroun). Światowej klasy beraunity znajdowano w pegmatytach w Niemczech (Hagendorf, Pleystein w Bawarii). W USA piękne okazy w formie dużych, czerwonobrunatnych kul pochodzą z pegmatytów w rejonie Black Hills w Dakocie Południowej (np. kopalnia Bull Moose) oraz z hrabstwa Coosa w Alabamie. Znany jest również z Portugalii i Brazylii.

Rareza

Niezbyt pospolity

Para coleccionistas

## Kryteria jakości Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostro zarysowanymi, kulistymi lub półkulistymi agregatami, tzw. "słońcami". Wysoko cenione są intensywne, głębokie barwy, zwłaszcza czerwonobrunatne i pomarańczowe. Duże znaczenie ma również wielkość agregatów - im większa średnica, tym okaz jest cenniejszy. Atrakcyjność podnosi kontrastujące podłoże skalne (matryca) lub asocjacja z innymi, rzadkimi minerałami fosforanowymi. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się stanowiska w Niemczech (Hagendorf-Süd) oraz w USA. Kopalnia Bull Moose w Dakocie Południowej słynie z dużych, czerwonobrunatnych kul beraunitu na matrycy. Okazy z tych lokalizacji osiągają najwyższe ceny i są ozdobą wielu kolekcji mineralogicznych.

Cuidado y almacenamiento

## Czyszczenie Okazy beraunitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych ani mycia pod bieżącą wodą pod ciśnieniem, gdyż może to uszkodzić delikatne, włókniste agregaty. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na chemikalia, zwłaszcza na kwasy, które mogą go uszkodzić. Jako minerał uwodniony, jest także podatny na zmiany pod wpływem wysokiej temperatury - ogrzewanie prowadzi do utraty wody, co powoduje nieodwracalną zmianę barwy i struktury. Należy unikać długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które może przyspieszyć procesy utleniania i zmianę koloru. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów beraunitu w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i gwałtownymi zmianami wilgotności. Ze względu na jego niewielką twardość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z twardszymi minerałami.

Referencias externas

Fuentes