Alabandite

Fórmula química: Mn<sup>2+</sup>S<sup>2-</sup>

Alabandyt to siarczek manganu o metalicznym połysku, który na świeżych powierzchniach jest czarny, ale szybko matowieje, a jego cechą diagnostyczną jest zielona rysa.

## Charakterystyka Alabandyt jest siarczkiem manganu, należącym do grupy galeny. Tworzy kryształy o pokroju regularnym, najczęściej sześciany i ośmiościany, które jednak spotykane są stosunkowo rzadko. Zazwyczaj występuje w formie ziarnistych lub masywnych skupień, wtopionych w skałę. Cechą charakterystyczną jest jego czarna barwa na świeżych powierzchniach przełamu oraz silny, metaliczny lub submetaliczny połysk. Pod wpływem powietrza szybko ulega utlenianiu, pokrywając się matowym, brązowym lub szarym nalotem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 3.5-4. Jest dość kruchy i wykazuje doskonałą, trójkierunkową łupliwość zgodną ze ścianami sześcianu. Jego gęstość jest znaczna, waha się od 3.95 do 4.07 g/cm³. Jest całkowicie nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Alabandyt jest minerałem o stałej barwie. Świeże okazy są czarne lub żelazistoczarne. W wyniku wietrzenia i utleniania jego powierzchnia staje się matowa, przybierając odcienie od brązowego do szarego. Nie wyróżnia się jego barwnych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1832 roku przez François Sulpice Beudanta, pochodzi od starożytnego miasta Alabanda w Karii (dzisiejsza Turcja), skąd rzekomo pochodziły pierwsze opisane okazy. Jest to klasyczny minerał, znany mineralogom od dawna. ## Zastosowania Alabandyt nie ma istotnego znaczenia przemysłowego jako ruda manganu z powodu swojej rzadkości i występowania w niewielkich ilościach. Stanowi natomiast obiekt zainteresowania naukowców i kolekcjonerów minerałów.

Propiedades

Dureza Mohs
3.5-4
Brillo
Sub-Metallic to Metallic
Raya
Olive-green, Green
Densidad
3.95-4.07
Exfoliación
Perfect on {100}
Fractura
Uneven to Sub-Conchoidal
Transparencia
Opaque
Sistema cristalino
Cubic

Características diagnósticas

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną alabandytu jest jego oliwkowozielona lub zielona rysa, która silnie kontrastuje z czarną barwą minerału. Inne pomocne cechy to regularna forma kryształów (sześciany), doskonała łupliwość, wysoka gęstość oraz szybkie matowienie na powietrzu. ## Odróżnianie od podobnych Alabandyt bywa mylony z innymi czarnymi, metalicznymi minerałami: - **Sfalerýt (Marmatyt):** Ciemne odmiany sfalerytu mogą być podobne, ale mają zazwyczaj jaśniejszą, brązową lub żółtawą rysę i często żywiczny połysk. - **Galena:** Ma znacznie większą gęstość, ołowianoszarą rysę i nie matowieje tak szybko i w taki sposób jak alabandyt. - **Magnetyt:** Jest silnie magnetyczny, czego alabandyt nie wykazuje. Jego rysa jest czarna. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie regularnym. Najczęściej tworzy sześciany, rzadziej ośmiościany lub dwunastościany rombowe. Zazwyczaj jednak występuje w postaci skupień ziarnistych, masach lub jako wrostki w innych minerałach.

Entorno geológico

## Geneza Alabandyt tworzy się w warunkach hydrotermalnych, w żyłach kruszcowych średnich i niskich temperatur. Jest typowym minerałem dla złóż polimetalicznych, zwłaszcza tych bogatych w mangan. Może również powstawać w wyniku procesów metamorficznych w złożach manganu. Bardzo rzadko jest znajdowany w meteorytach. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi siarczkami, takimi jak sfaleryt, galena, piryt, chalkopiryt, a także z rodochrozytem, kalcytem i kwarcem. W niektórych lokalizacjach towarzyszą mu inne, rzadsze minerały manganu. ## Lokalizacje Do najważniejszych historycznych lokalizacji należą złoża w Rumunii (Săcărâmb, Cavnic) i Niemczech. Współcześnie dobrze wykształcone kryształy pochodzą z kopalni Uchucchacua w Peru, z dystryktu Santa Eulalia w Meksyku, a także z licznych stanowisk w Japonii. W USA znany jest z Arizony (Tombstone) i Utah.

Rareza

Niezbyt pospolity

Para coleccionistas

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o regularnym pokroju (sześciany, ośmiościany). Kluczowy jest rozmiar kryształów oraz zachowanie świeżej, czarnej powierzchni z metalicznym połyskiem. Okazy niezmurszałe i niepokryte nalotem są znacznie rzadsze i bardziej wartościowe. Atrakcyjność podnoszą również estetyczne asocjacje z innymi minerałami, np. z różowym rodochrozytem. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy pochodzą z Rumunii (Săcărâmb). W ostatnich dekadach rynek kolekcjonerski zdominowały znakomite kryształy z Peru (kopalnia Uchucchacua), które często występują w towarzystwie rodochrozytu. Dobrej jakości materiał pochodzi również z Meksyku (Chihuahua) i Boliwii (Poopó).

Cuidado y almacenamiento

## Czyszczenie Alabandyt jest wrażliwy na wilgoć i powietrze, dlatego należy czyścić go wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, która przyspiesza proces matowienia i utleniania. ## Czego unikać Minerał ten jest niestabilny w wilgotnym środowisku i łatwo matowieje na powietrzu. Należy chronić go przed wilgocią, wodą oraz chemikaliami, zwłaszcza kwasami, w których łatwo się roztwarza. Długotrwała ekspozycja na powietrze prowadzi do nieodwracalnej utraty połysku. ## Przechowywanie Okazy alabandytu najlepiej przechowywać w szczelnych, zamykanych pojemnikach lub pudełkach typu "membrane box", które ograniczają dostęp powietrza i wilgoci. Przechowywanie w suchym miejscu jest kluczowe dla zachowania jego pierwotnego wyglądu.

Referencias externas

Fuentes

Leer más