Horváthite-(Y)

Chemical formula: NaY(CO₃)F₂

Rzadki węglanofluorek itru, tworzący charakterystyczne agregaty tabliczkowych kryształów, znany głównie z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie.

## Charakterystyka Horváthit-(Y) jest rzadkim minerałem z grupy węglanów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony węglanofluorek sodu i itru. Tworzy bardzo małe, lecz dobrze wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym lub płytkowym. Najczęściej występują one w formie złożonych agregatów - rozet, sferolitów lub półkulistych skupień, osiągających do kilku milimetrów średnicy. Wizualnie okazy są subtelne, a ich struktura jest najlepiej widoczna pod powiększeniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 4 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 3,58 g/cm³, co jest wartością stosunkowo wysoką jak na minerał o nietmetalicznym składzie. ## Barwy i odmiany Horváthit-(Y) jest najczęściej bezbarwny lub biały. Spotykane są również okazy o bardzo delikatnych odcieniach, takich jak bladoróżowy czy bladożółty. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje László i Elsę Horváth, kanadyjskich kolekcjonerów minerałów, którzy wnieśli znaczący wkład w poznanie mineralogii złoża Mont Saint-Hilaire. Przyrostek "-(Y)" wskazuje na dominację itru (Yttrium) w składzie chemicznym. Minerał został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1997 roku. Miejscem typowym jest kamieniołom Poudrette w Mont Saint-Hilaire, Quebec, Kanada. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, horváthit-(Y) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów rzadkich i systematycznych.

Properties

Mohs hardness
4
Color
Colorless to pale beige
Luster
Vitreous
Streak
White
Density
3.58
Cleavage
{100} very good, {010} good
Fracture
Irregular/Uneven
Transparency
Transparent,Translucent
Crystal system
Orthorhombic

Diagnostic features

## Rozpoznawanie Cechą najbardziej charakterystyczną dla horváthitu-(Y) jest jego forma występowania - agregaty drobnych, tabliczkowych kryształów tworzące rozety i sferolity. W połączeniu ze szklistym połyskiem, stosunkowo wysoką gęstością i specyficznym środowiskiem występowania (pegmatyty alkaliczne) pozwala to na wstępną identyfikację. ## Odróżnianie od podobnych Na pierwszy rzut oka może być mylony z innymi białymi lub bezbarwnymi minerałami o pokroju tabliczkowym z Mont Saint-Hilaire, takimi jak katapleit czy gaidonnayit. Od katapleitu różni się układem krystalograficznym (rombowy, a nie heksagonalny) i brakiem charakterystycznej dla niego pseudoheksagonalnej formy. Pewne rozróżnienie od podobnych rzadkich minerałów wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak spektroskopia EDS lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Kryształy są tabliczkowe, spłaszczone zgodnie z jedną z osi krystalograficznych. Prawie nigdy nie występują jako pojedyncze, wyizolowane osobniki. Zazwyczaj tworzą promieniste lub sferyczne agregaty, w których poszczególne kryształy ułożone są niczym płatki kwiatu.

Geological environment

## Geneza Horváthit-(Y) jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w późnych stadiach ewolucji pegmatytów nefelinowo-syenitowych. Powstaje w pustkach i szczelinach (tzw. miarolach) w obrębie tych intruzji alkalicznych, w stosunkowo niskich temperaturach. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla środowiska alkalicznego Mont Saint-Hilaire. Do jego typowych asocjacji należą: egiryn, albit, analcym, catapleit, eudialit, gaidonnayit, griceit, lorenzenit, mikroklin, natrolit, nefelin, rodochrozyt, sérandit i sodalit. ## Lokalizacje Jest to minerał bardzo rzadki, znany zaledwie z kilku miejsc na świecie. Najważniejszą i typową lokalizacją, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kamieniołom Poudrette, Mont Saint-Hilaire w Quebecu, w Kanadzie. Jego występowanie potwierdzono również w masywie Darai-Pioz w Tadżykistanie oraz na Półwyspie Kolskim w Rosji.

Rarity

Bardzo rzadki

For collectors

## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i wyraźnymi rozetami krystalicznymi. Ważna jest wielkość agregatów - im większe, tym cenniejsze. Pożądana jest również przezroczystość i brak uszkodzeń. Szczególnie atrakcyjne są okazy, na których horváthit-(Y) kontrastuje z matrycą lub współwystępuje w estetycznej kompozycji z innymi rzadkimi minerałami z danej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość, jeśli nie wszystkie, okazy dostępne na rynku kolekcjonerskim pochodzą z jednego miejsca - kamieniołomu Poudrette w Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. Jest to klasyczna lokalizacja dla tego minerału, a okazy stamtąd stanowią wzorzec dla gatunku.

Care and storage

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać silnego strumienia wody, który mógłby uszkodzić delikatne agregaty. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego rozkład. Jako stosunkowo miękki (twardość 4), jest podatny na zarysowania twardszymi minerałami i narzędziami. Należy chronić go przed uderzeniami i upadkiem, które mogą spowodować uszkodzenia wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach typu membranowego lub w klaserach z miękką wyściółką. Chroni to delikatne kryształy przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i kontaktem z innymi minerałami.

Sources

Read more