Fluor-liddicoatite
Chemical formula: Ca(Li<sub>2</sub>Al)Al<sub>6</sub>(Si<sub>6</sub>O<sub>18</sub>)(BO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>3</sub>F
Rzadki minerał z grupy turmalinów, ceniony za niezwykle złożone, geometryczne strefowanie barwne widoczne w kryształach.
Description
## Charakterystyka Fluor-liddicoatyt to rzadki, wapniowo-litowy członek nadrzędnej grupy turmalinów. Jego najbardziej charakterystyczną i cenioną cechą jest niezwykle złożone, strefowe zabarwienie. Kryształy, zazwyczaj o pokroju słupkowym z typowym dla turmalinów trójkątnym przekrojem, często ujawniają w poprzecznym przekroju ostre, geometryczne wzory kolorystyczne. Mogą one przybierać formę koncentrycznych trójkątów, sektorów lub nieregularnych, ale wyraźnie odgraniczonych plam barwnych, tworząc unikalne mozaiki. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się znaczną twardością, wynoszącą 7.5 w skali Mohsa, co czyni go odpornym na zarysowania. Połysk jest typowo szklisty, a w zależności od czystości i grubości kryształu, może być od przezroczystego do całkowicie nieprzezroczystego. Jego gęstość waha się w przedziale 3.02-3.11 g/cm³. ## Barwy i odmiany Fluor-liddicoatyt występuje w niemal pełnym spektrum barw: od różowej i czerwonej (rubellit), przez zieloną, niebieską (indygolit), brązową, aż po okazy czarne lub bezbarwne (achroit). Najbardziej typowe jest jednak współwystępowanie wielu kolorów w obrębie jednego kryształu. To właśnie ta spektakularna, wielobarwna zonalność, a nie pojedynczy kolor, definiuje jego wygląd. Nie wyróżnia się formalnych odmian handlowych poza nazwami barwnymi, wspólnymi dla innych turmalinów. ## Historia i nazwa Minerał został pierwotnie opisany jako liddicoatyt w 1977 roku przez Pete'a J. Dunna i współpracowników. Nazwano go na cześć Richarda T. Liddicoata (1918–2002), wybitnego gemmologa i wieloletniego prezesa Gemological Institute of America (GIA). W 2011 roku, w ramach rewizji nomenklatury grupy turmalinów, został on formalnie przemianowany na fluor-liddicoatyt, aby podkreślić dominację fluoru na określonej pozycji w jego strukturze krystalicznej. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i unikalne walory estetyczne, fluor-liddicoatyt jest przede wszystkim kamieniem kolekcjonerskim. Szczególnie poszukiwane są polerowane płyty i kaboszony wycięte prostopadle do głównej osi kryształu, które w pełni eksponują jego skomplikowane wzory barwne. Najczystsze i najatrakcyjniej zabarwione fragmenty bywają również szlifowane fasetkowo i wykorzystywane w unikatowej biżuterii.
Diagnostic features
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną, widoczną makroskopowo, jest ostra, geometryczna zonalność barwna. W przekroju poprzecznym kryształy często wykazują wzór w postaci koncentrycznych trójkątów lub podział na sektory barwne. Podobnie jak inne turmaliny, posiada słupkowy pokrój, trójkątny przekrój i charakterystyczne prążkowanie na ścianach słupa, równoległe do jego wydłużenia. Twardość 7.5 w skali Mohsa jest również istotną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Fluor-liddicoatyt jest najczęściej mylony z elbaitem, innym wielobarwnym turmalinem. Elbait również bywa strefowy, ale jego strefy barwne są zazwyczaj mniej liczne, a granice między nimi częściej bywają rozmyte lub nieregularne. W odróżnieniu od dominującego wapnia w fluor-liddicoatycie, w elbaicie na tej samej pozycji strukturalnej dominuje sód. Pewne rozróżnienie tych dwóch minerałów wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS, WDS). ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, słupowe kryształy o charakterystycznym dla turmalinów przekroju w formie zaokrąglonego trójkąta. Ściany słupów są zazwyczaj silnie prążkowane wzdłuż osi krystalograficznej c. Kryształy mogą kończyć się płaskimi lub złożonymi, piramidalnymi ścianami. Występuje w formie pojedynczych, dobrze wykształconych kryształów, jak i w skupieniach promienistych lub ziarnistych.
Geological environment
## Geneza Fluor-liddicoatyt jest minerałem typowym dla złożonych, bogatych w lit, bor i fluor pegmatytów granitowych. Krystalizuje w późnych stadiach ewolucji magmowej, w warunkach sprzyjających powstawaniu dużych i dobrze wykształconych kryształów. Gwałtowne zmiany w składzie chemicznym roztworów hydrotermalnych, z których rośnie, są odpowiedzialne za powstawanie jego charakterystycznej, złożonej zonalności barwnej. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów litowych, takimi jak kwarc, albit (zwłaszcza jego odmiana cleavelandyt), lepidolit, spodumen, beryl (w tym akwamaryn i morganit) oraz inne turmaliny, głównie elbait. ## Lokalizacje Najsłynniejsze i najważniejsze złoża, dostarczające najlepszych okazów kolekcjonerskich, znajdują się na Madagaskarze, szczególnie w rejonie Anjanabonoina i Antsirabe - jest to jego lokalizacja typowa. Znaczące wystąpienia odnotowano również w Nigerii, Brazylii (Minas Gerais), Rosji (Ural), Afganistanie, Pakistanie, Mozambiku i Kanadzie (Quebec).
Rarity
Rzadki
Collector aspects
## Kryteria jakości O wartości kolekcjonerskiej fluor-liddicoatytu decyduje przede wszystkim jakość i złożoność jego strefowania barwnego. Najwyżej cenione są okazy, w których występuje wiele kontrastujących kolorów o dużym nasyceniu, a granice między strefami są ostre i tworzą estetyczne, geometryczne wzory (np. idealne trójkąty). Ważna jest również przezroczystość kryształu, jego wielkość oraz brak spękań i inkluzji. Okazy nieuszkodzone, z naturalnymi, dobrze wykształconymi ścianami, są znacznie cenniejsze. ## Popularne stanowiska Za źródło absolutnie najlepszych i najbardziej pożądanych okazów fluor-liddicoatytu na świecie uważa się pegmatyty na Madagaskarze. To stamtąd pochodzą ikoniczne, wielobarwne kryształy i polerowane płyty o perfekcyjnym, trójkątnym strefowaniu, które stanowią ozdobę wielu światowych kolekcji mineralogicznych.
Care and storage
## Czyszczenie Okazy należy czyścić delikatnie, używając miękkiej szczoteczki (np. do zębów) i letniej wody z niewielkim dodatkiem łagodnego mydła. Po umyciu należy je dokładnie spłukać czystą wodą i pozostawić do całkowitego wyschnięcia lub osuszyć miękką szmatką. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na szok termiczny - należy unikać gwałtownych zmian temperatury, które mogą powodować pęknięcia, zwłaszcza w silnie strefowanych kryształach. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych ani parowych. Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i zasadami. Mimo dużej twardości, należy chronić go przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi materiałami (np. diamentem, korundem). ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy najlepiej przechowywać w osobnych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć wzajemnego rysowania się z innymi minerałami. Można je bezpiecznie eksponować, jednak zaleca się unikanie długotrwałego wystawienia na intensywne, bezpośrednie światło słoneczne, które teoretycznie może wpłynąć na nasycenie niektórych barw.